»

:«

ii

I

Digitized by the Internet Archive

in 2011 with funding from

University of Toronto

http://www.archive.org/details/operaomni03duns

I

JOANNIS DUNS SCOTI

DOCTORIS SUBTILIS, ORDINIS MINORUM

OPERA OMNIA.

I

JOANNIS DUNS SCOTI

DOCTORIS SUBTILIS, ORDINIS MINORUM

OPERA OMNIA

EDITIO NOVA

JUXTA EDITIONEM WADDINGI XII TOMOS GONTINENTEM A PATRIBUS FRANGISCANIS

DE OBSERVANTIA AGCURATE RECOGNITA

TOMUS TERTIUS

QU^STIONES In libios IV, V, V!, VI I, VIII Physicorum AristotelU In libros Aristotelis de Aninia

PARISIIS

APUD LrDOVlCUM VIVKS, BIBLIOPOLAM p]DITOREM

VIA VULGO DICTA DEr,AMimE, l^

MDCCGXCI

THE INSTITUTE CF MEDI^rVAL STUDiES

10 ELMSLEY PLACE

TORONTO 6, CANADA.

OCT23 193I

1G5

F. JOANNIS

DUNS SGOTI

DOCTORIS SUBTILIS

ORDINIS MINORUM, DIUUCIDISSIMA EXPOSITIO ET QUJISTIONES IN OCTO LIBROS PHISICORUM ARISTOTELIS

LIBER QUARTUS

EXPOSITIO TEXTUS

SiMiLiTER (l) autem necesse est na- turalem, et de Loco, etc. Iste est quar- tus liber, in qiio Philosophus deter- minat dc passionibus extrinsecis re- rum naturalium ; et dividitur in tres tractatus. In primo determinat de Loco ; in secundo de Vacuo ; in tertio de Tempore. Secundus ibi : Eodem autem modo exLstimandum est, etc. Tertius ibi : Consequens autem estad ea, quas dicta sunt, etc. Primus trac- tatus dividitur in septem capitula : In primodeterminat, an Locus sit.In se- cundo, quid Locus sit. In tertio, dis- tinguit modos essendi in Loco. In quarto, pra^mittuntur suppositiones ad investigandum definitionem Loci. In quinto, ostenditur quid sit Locus. In sexto, ostendit qualiter diversa en- tia sunt diversimode in Loco ; et in septimo solvit rationes probantes Lo- cum non esse. Secundum ibi : Quo- niam autem aliud quidem. Tertium ibi : Post h/ec autem SLCcipiendum est. Quartum ibi : Quoniam igitur de ipso. Quintum ibi : Jam igitur manifestum

ex his. Sextum ibi : Cui igitur corpo- ri. Septimumibi ; Manifestum autem ex his. Item, primo prtemittit inten- tionem ; secundo prosequitur ihi : lod consi- Quod igitur locus sit Primo ponit ir''° tl^ duas conclusiones : Prima conclusio P^rtinet. est ista : Ad Naturalem spectat deter- minare de Loco. Probatur, quia de passionibus communibus omni enti habet determinare Naturalis, sed lo- cus est passio communis omni enti; ergo, etc. Major nota est, quia habet determinare de omnibus enti- bus ipse Naturalis. Et minor appa- ret per antiquos, qui arguebant sic : quia quod non est, nusquam est ; igitur quod non est alicubi, non est, et per consequens omne ens est in loco. Hic dicit Commentator, quod ista ratio est famosa, sed est falsa : primo enim majorest falsa, quia de rationibus communibus omni enti determinare non pertinet ad Natura- lem, sed ad Metaphysicum. Secundo minor est falsa, quia multa sunt en- tia quae non sunt in aliquo loco, ut Deus, etsubstantiaiseparatiB. Tertio

Tom. III.

I.

2

LIB. IV. PHYSIGORUM

consequentia (a) per quam probat mi- norem, non valet,imopeccatperfalla- ciam ; et ideo Aristoteles ponit aliam rationem, veram, quia ad Naturalem spectat determinare de motu ; igitur etiam^de loco. Tenet consequentia , quia (b) motus localis est primus mo- tuum, ut patet 8. hujus, text. 55 . usque ad 61 . qui non potest fieri sine loco ; et antecedens patuit in tertio. 2. p' Secunda conclueio est, quod deter-

Text. 2.

Considera- minatio (2) de Loco est difficilis. Pro- ^^°fidiis. batur : quia Locus non videtur habe- reeamdem naturam propter diversas proprietates, quse insunt sibi: modo difficile est assignare diversitatem natura) propter diversitatem illarum proprietatum ; secundo, quia illud est difficile, quod est dubitabile, et non exquisitum peralios : modo sic estde Loco ; igitur consideratio de Loco est difficilis.

Quod (3) igituT Locus sit. Hic prose- quitur : et primo probat quatuor ra- tionibus Locum esse. Secundo probat locum non esse ibi : At vero dubita- tionem habet, Prima ratio est : quia illud est, in quo diversa corpora na- turaliasibi invicem succedunt;sed di- versa corpora naturaiia sibi invi- cem succedunt in loco ; igitur, etc. Major est nota, et minor apparet : quia videmus, quod ubi prius fuit aqua, quod ibi postea est aer. Et ista ratio non solum probat quod Locus est, sed etiam probat, quod Locus est aliquid distinctum a corpore lo- cato. Amplius (4) autem ra.tiones . Haecest ^T^cSh "^ secunda ratio. Illud est, ad quod cor- ■ext. 5. pora naturalia moventur naturaliter; sed ad locum corpora naturalia mo- ventur naturaliter; igitur, etc. Ma- jor patet de se, et etiam minor, quia unumquodque corpus naturale exis-

Text. 3.

Text. 4. Idem 3. Physic.

tens extra suum locum naturalem non prohibitum movetur ad suum locum, ut leve sursum, et grave de- orsum, quse naturali desiderio suae conservationis moventur ad illas par- tes, quas sunt differentiae Loci. Et ista ratio non solum probat quod Locus est, imo quod locus habet quamdam virtutem conservativam locati.

Sunt aute?fi (5) talia etc. Hic de- monstrat, quod sursum et deorsum sunt partes Loci, et quod hujusmodi differentiae non sunt determinatoB so- lum quoad nos, imo etiam sunt deter- minatae in toto universo, quia locus levium est naturaliter sz/rsum, et gra- vium naturaliter deorsum. Et subdit Philosophus, quod etiam si esset (*) aliqua magnitudo Mathematica,adhuc in ea essent istse differentiae Loci, sal- tem quoad nos, et diceretur magni- tudo Mathematica. quse imaginare- tur immobilis, videlicet habens qua- litatem specialem.

Amplius (6) vaLCUum afflrmante . Hic ponit tertiam rationem, quia vacuum estutconcedebantantiqui,sedvacuum est locus, per defmitionem Loci : un- de, Vacuum est locus non repletus cor- pore ; igitur locus est.

Videtur autem. Hic ponitur quar- ta ratio, quae est auctoritas Hesiodi, quiposuitquoddam Chaos confusum, qui est locus omnium aliorum en- tium, quod posset esse sine aliis, et nullum aliud est sine ipso. Et ex hoc infert Aristoteles, quod (7) si ita est, imaginabilis est natura Loci, quia jam esset prima causa, seu primum entium, ex quo posset esse sinealio, et nihil sine ipso.

At vero (8) dubitationem habet. Hic probat Locum non esse, sex rationi- bus. Secunda ibi : Amplius si esl cor- poris locus. Tertia ibi : Quid mim

3.

Text. 5.

Sex sunt

loci dtffe-

rentice.

Text. 6. Vacuum est locus privatut corpore. Text. 7.

Text. 7.

4.

Text. 8.

Neganlium

Locum rw

tiones.

QU^STIO I.

tenrfem Quarta, ibi : Amplius autem. Quiiitaibi : Am-plius autem^ et ipse, Sexta ibi : Amplius si ut omne. Pri- ma ratio est, quia vellocus est corpus vel aliqua substantiaincorporea; non corpus, quia tunc cum locus, et lo- catum sint simul, sequeretur quocl cluo corpora essent simul, c{uocl est impossibile. Nec substantia incorpo- rea, quia non apparet, qu£e esset lo- cus, et cfUEerendum est de genere, subcfuo poneretur. Text. 9. Amnlius (9) si estcorporis locus. Se-

fmneguoa i \ /

mbci tres cuncla ratio ; si locus esset, tunc qua

iimensio- ,

nes, est rationc corpus esset locusveadem ra- Tdern^i. tionc essct aliquisj superficiei, ctalius a'hiext.2. ^^^^^^ . consecjuens est falsum , quia

non apparet, c|uomodo esset locus puncti nisi punctus ; et patet conse- quentia , quia sicut ac|ua est in loco, vel aere, ita superficies aeris, velsu- perficies acfuae est in loco, et etiam punctus ipsius. rext. 10. Quid enim (10; tandem. Tertia ra- tio : quia vel locus estde numero in- telligibilium solum, vel sensibilium : non de primo, cjuiatunc non haberet magnitudinem, et tamen locus debet habere magnitudinem, cum debeat esse ffiqualis locato. Si de numero sen- sibilium, tunc non potest esse nisi elementum, aut compositum ex ele- mentis, et quodcumque detur, locus esset corpus, et sicduo corpora erunt simulj C{uod estimpossibile. 5. Amplius{\\)autem. Hicponit quar-

tam rationem : quia si locus esset, tunc haberet aliquem modum cau- sandi supra locatum ; modo hoc esj; falsum, ut patet inducendo in c|ua- tuor generibus causarum. Primo, lo- cus, non est materia, necforma, quia ex istis immediate componitur res nalurahs, modo locus est extrinse-

cus , nec fmis, quia forma et fmis coincidunt, ut patet secundo hujus ; et tamen locus non coincidit cum forma. Nec locus est efficiens, cjuia locus non est principium motivum corporis locati. Et dicit Commenta- tor text. 70. c{uod locus est finis ex- trinsecus, et non apparet, quod ille finis coincidat cum forma.

Amplius (12J autem et ipse. Ilic Text. 12. ponit c{uintam rationem ; quia si locus. est,oportet,c[uod ille sit alicubi ; et ita sequitur de illo alio loco, ite- rum ille esset alicubi, et sic in locis esset processus in inlinitum.

Amplius (VS) ut siomne. Ponitsex- Texi. i3. tam rationem : c|uia si locus esset, sec{ueretur, quod quando corpusaug- mentaretur, quod locus augeretur ; consec|uens est falsum, quia locus est immobilis. Et probatur conse- quentia ; c^uia locusdebet esseaequa- lis locato, et per consequens ad aug- mentum unius, sequeretur augmen- tatio alterius .

ANNOTATIONES

(a) Conseguenlia, per quam probat mino- g rem, non valet. Nola, quod ex eo hoec con- sequenlia esl insufficiens, quia esL argu- menlalio ab opposilo antecedenlis ad oppo- silum consequenlis ; vel, quod idem esL, a deslructione antecedenLis ad deslructionem consequenlis ; vel a posiLione consequenLis ad positionem antecedentis ; quae omnes argumen'.aLiones gratia formse sunt invali- dse : est ei'go hujusmodi argumentaLio, quod non est, nullibi est, ergo quod est, alicubiest, quae poliussicdeberet formari, Quidquid est,alicubi est, crgo quidquid non est, nullibi est, et si antecedens esset ve- rum, consequenLiaesselopLima; est lamen similis argumentalio hmc,quidquid non est animal, non est homo, ergo quidquid est animal,est homo,q\xsc mala est consequen- tia ; esset Lamen bona si dicerem, quidquid

4.

LIB. IV. PHYSICORUM

7.

Motus lo-

calis quare

omnibus

mctibus

commu-

nior.

Differen-

tice Loci

bifariam

sumi pos-

sunt.

est animal est homo, ergo quidquid non est animal, non est homo, et si antecedens es- set verum, bene colligerera, est tamen fal- sum, et idem est etiam, ac si diceres : est animal,ergo est homo, ponendo consequens pro anlecedenle, et antecedens pro conse- quente. Vel sic, non est homo, ergo non est atiimal,q\i3d argumentationes vitiosse sunt. Posset tamen dici, quod antiqui omne ens corporeum esse existimabant, unde idem sibi videbantur dicere, omne quod est, in loco est, ac si dicerent, omne corporeum est in loco. Si igitur quidquid est corporeum, est in loco, quidquid est, in loco est, se_ cundum illos,et tunc quod non est, non est in loco, id est, quod non est corporeum non est in loco, et tunc bona est argumen- tatio ratione materise, quia termini sunt convertibiles : nam esse in loco est passio corporis, et sicut bene arguitur, est homo, ergo risibilis, et e contra : et similiter, non est homo, ergo neque risibilis, et e contra ; ita etiam bene arguitur, Non est, scilicet corporeum, ergo non est in loco, est scili- cet corporeum, ergo in loco est. {'") Motus localis est primus moluum. Nota motum localem ideo omnibus motibus communioremdici,quia intermoLus magis cognoscitur motus localis. Secundo, quia omnibus corporibus inest, etiamsi alii mo- tus non insint, ut patet in coelis, qui locali- ter tantum moventur. Tertio, quia est pri- mus, eo quod moLus, quo moventur coeli, est primus motus, ille autem est localis, et etiam primus , quia reliqua mobilia moventur aliis moLibus proesupposito loco acquisito per motum localem. Quarto dici- tur proprior, id est, principaliter, et di- gnior, quia est in coelis. («) Etiamsi esset aliqua magnitudo Ma- thematica inea essent, etc. Nota, quod dif- ferentiue Loci possunt accipi duobus modis, Mathematice scilicet, et Physice seu natu- liter. Nam tres sunt dimensiones Mathe- maticae, el unicuiquedimensioni duae cor- respondent differentiae : atque adeo sex sunt differentiai locales Mathematicae, ver- bi gratia, longitudini correspondent sur-

sum, et deorsum : latitudini dextrum, et sinistrum; profunditati ante, et retro. Phy- sice autem sic pensantur hse differentise, prima qua3 est sursum est in animali se- cundum illam partem quae est superiori; ea vero est, qua accipit alimentum, sicut os in homine, et radices in plantis ; illa pars est deorsum, sive inferior, qua decurrunt superflua in animali. Tertia est ante, et pars anterior, unde incipit principium sen- salionis, ut facies ubi sunt oculi, eL alii sensus. Quarta est relro, et pars posterior, ubi terminatur sensatio , ut in occipite. Quinta est dextrum, et pars illa est dextra, ubi incipit principium motus, ut in Dcanu dextera. Ultima est sinistrum, etpars sinis- tra, in qua terminatur motus.

QU.ESTIO I Utrum Locus sit

Aristot. 4. Physic. cap. 1. et sequen. Themist. Simplic. Alexand. ibid. Avicenna 2. tuffia. cap. 6. Albert. Mag. in 4. Phys. tract. i. cap. 1. D. Thom. lect. 1. Physic. et opusc. 32. Mayron. ini. Physic. in princip . Canonic. ibid. qucest. 1. art. 1. Conimbric. etRuvius ibid in exposit. cap. 1. Compluten. disp. 19. quosst. 1. $.o. Roc- cus 4. Physic. summa 1. cap. 1.

ARGuiTURquod non , quia velesset causa, vel effectus ; secl nullo modo, ergo, etc. Non effectus, quia qusero ubi est suum efficiens, et ubicumque detur, sequitur, quod suum efticiens est in loco, et per consequens locus est prius quam sitproductus,quodest impossibile. Et sidicatur, quod suum efficiens est in uno loco producto ab efficiente ; tunc sequitur quod in cau- sis efficientibus essentialiter ordinatis esset processus in infinitum, quod est impossibile, ut patet 2. Metaph. text. 6.

Secundo arguitur, quod non sit causa. Primo non est efficiens, quia Locus est quantitas, ut patet in Prae-

QU^STIO I.

dicamentis ; modo quantitates non sunt de potentiis activis, vel passi- vis, ut dicit Commentator super isto quarto, com. 48. Item, non est fmis , quia fmis acquiritur per agens, et ta- men Locus nonacquiritur peragens, imo praesupponituractioni. Item,non est materia, vel forma, quia materia, etformasuntintrinseccerei naturalis, et locus est extrinsecus.

Tertio, si locus ponatur esse, hoc est, propter recipere corpora locata ; sed locus non potest recipere corpora locata ; ergo, etc. Major patet : quia non apparet ad quem fmemaliter or- dinaretur. Minor apparet , quiasi Lo- cus sit, locus esset dimensio,vel di- mensiones : modo cum locatum sit dimensio, sequitur quod una dimen- sio reciperet aliam, et esset penetra- tio, quod est impossibile.

Quarto, si locus est, Locus esset corpus ; sed hoc est impossibile propter duo : Primo quia Locus de- bet esse immobilis : sed omne cor- pus est mobile. Secundo, quia tunc duo corpora, sciHcet locus, et loca- tum essent simul, quod est impossi- bile. Et consequentiaprincipahs pro- batur , quia locatum est corpus, modo de ratione loci est, quod sit sequaHs locato ; igitur locus esset corpus.

Quinto, si locus sit, vel locus est materia, vel forma. vel spatium sepa- ratum, aut terminus continentis cor- pus : non ms.teria, neque forma, ut probatum fuit, quia ista sunt intrin- seca corpori locato, et locus est ex- trinsecus. Nec spatium separatum , quia locus debet esse conservans lo- cati,ettameniHudspatiumnullomodo esset conservativum, cum sit non ens, et nullam liabeat dispositionem; ergo, etc. Nec terminus corporis con-

tinentis, quia ille tcrminus est mo- bilis ad iocum continentis.

Sexto, sequitur quod ille terminus esset augmentabilis, et diminuibilis ; consequens est falsum. Probatur , quia quando locatum augmentatur, tunc nisi in tantum locus augmenta- retur, sequeretur quod aliqua pars locati esset sine loco. Item quoniam locatum diminuitur, nisi conformiter locus diminueretur, sequeretur quod aliqua pars loci maneret sine cor- pore locato, quod est impossibile.

Septimo, quia si locus esset, locus esset alicubi : et si sic, esset proces- sus in infinitum. Antecedens pro- batur : quia quod non est , nus- quam est ; igitur quod est, alicubi est.

Oppositum arguitur per Aristote- leministo quarto, text. 4.

In hac quaestione, Primo videbitur Divisio

• 7 .... . . , , qucestionit

quid nominis hujus nommis Locus,Qi de conditionibus generalibus, quas quilibet concedit in loco esse. Se- cundo ex illis conditionibus proba- bitur locus esse, et investigabitur, quas res sit locus. Et tertio, inquire- tur de veritate proprietatum Loci.

Quantum ad primum, notandum 3- quod illi terminus Locus significat idem, quod ilH termini, per quos convenienter respondetur ad quses- tionem quserentem, ubi est hoc, et ideo significatumhujustermini Locus circumloquitur, et declaratur per ad- verbia localia. Nunc enumerandse sunt conditiones generales Loci : Prima proprietas est,quod locus con- tinet aliquod locatum ; quia quilibet concedit, quod locatum est in loco tanquam in continente. Secunda pro- prietas est, quod locus non est inse- parabilis a locato: quia per motum lo- calem, locatum movetur de uno loco

LIB. IV. PHYSICORUM

ad alium. Tertia proprietas,quod lo- cus non est aliquid locati,sciIicet,nec pars,nec accidens, quod patet : quia motum localiter dimittit locum in quo prius fuit, et tamen non dimittit partem, aut accidens, quod prius ha- buit. Quarta, quod locus proprius alicujus locati est prsecise aqualis illi locato, quia continet locatum, et ni- hil phis. Quinta, quod omne corpus habet locum naturalem, a quo nun- quam movetur naturahter,imo in eo naturahter quiescit, et si fuerit ex- tra illum locum, ad ipsum natura- hter redibit, si non fuerit impedi- tum. Sexta, quod sursum et deor- sum, (^) dextrum et sinistrum , ante et retro sunt differentias Loci. Septima, quod sicut transmutatio (b) substantiahs facit scire materiam, ita motus locahs facit scire locum , quia sicut ex transmutatione sub- stantiah concludimus materiam esse, ita ex motu concludimus locum esse. Octava quod in eodem loco succedunt sibi invicem diversa cor- pora, et hoc est notum. Nona, quod majus corpus majorem locum occu- pat,et minus minorem. Decima,quod omne motum locahter est alicubi, et mutat locum, quia motus localis est loci mutatio. Undecima, quod nul- lum quiescens localiter mutatlocum, quia si sic,jam moveretur localiter. Duodecima , quod impossibile est plura corpora esse simul in eodem loco, quorum unum non est natum informare reliquum, nec ambo ter- tium : quia qua ratione plura pos- sunt esse in eodem loco, eadem ra- tione inhnita. Decima tertia, quod idem locatum non potest esse in di- versis locis. Decima quarta, et ul- tima, quod locus est immobilis per se localiter, quia quod per se movetur

localiter, per se est in loco, et ta- men locus non est in loco, quia jam esset processus in infinitum in locis. Patet igilur de quid nominis hujus termini Locus, et de proprietatibus, quse secundum communem opinio- nem conveniunt Loco. Et hoc de primo.

Quantum ad secundum,notandum, 4. quod hoc nomen Locus aliquando quandoque accipitur asquivoce, quia aliquando '^sumit°ur. accipitur pro illo, respectu cujus fit motus localis, sive respectu cujus cognoscitur velocitas motus, et sic centrum terr», seu tota terra dicitur esse locus cceli ; cujus signum est, quod ad qusestionem factam,ubi mo- vetur ccelum,respondetur quod circa terram. Aliomodoaccipitur (c) locus pro patria,seu magno corpore conti- nente ahquod infra se : et sic sole- mus dicere, quod secundum diversi- tates locorum proveniunt diversitates proprietatum in rebus naturalibus : et sic dicit Aristoteles in isto 4. text. 4. quod Locus est conservativus lo- cati. Tertio modo accipitur Locus pro continente locatum immediate : et isto modo accipitur in isto quarto,et tuncquse res sit Locus, sunt diversae ^

i ' Operatio-

opiniones. Prima est, quod Locus «^*' de en

^ tilate locu

nihilest, et movebantur propter ra- tiones ante oppositum. Secunda opi- nio fuit, quod locus est materia, et movebantur pro tanto, quia sicut in eadem materia succedunt sibi invi- cem diversas formse, ita in eodem loco succedunt sibi invicem diversa corpora, unum postaliud. Tertiaopi- nio,quod locus est forma ; et hoc pro tanto, quia sicut forma est terminus etfinis illius, cujus est forma, ita lo- cus est terminus, ctfinis corporis lo- cati. Quarta opinio, quod locus est corpus; et hoc pro tanto,quia locus est

!

QUiESTIO I

superficies corporis continentis,modo superficies non estaliquares inclivi- sibilis existens in continuo, imo su- perficiesest corpus consicleratum, ut est mensurabile per duas divisiones tantum. Quinta, cjuod locus est spa- tiuni separatuminterceptum inter la- tera continentis. Sexta, quod locus est ultima superficies indivisibilis corporis continentis, cjuae est versus locatum. De istis duahus ultimis , et de3. art. diciturin aliis quaestio- nibus. 5. Ex his sequuntur conclusiones.

Locus est Pj,j,^^j^ conclusio : Locus est ens.Pro-

ens.

batur, quia omne ilud est ens, ad quod corpora naturalia moventur na- turaliter ; sed ad locum corpora na- turalia moventur naturaliter ; ergo, etc. Major patet, quia propter illud, quod nihilest, nullo modo inclinatur ad movendum : et minor est nota ad experientiam.Secundoprobaturprin- cipaliter,discurrendo per conditiones prius positas.

Locus non Secunda conclusio : Locus non est ^ria^veT matcria, vel forma. Probatur, c|uia /■orma. ^^w^jj^ extrinsecum locato est mate- ria, vel forma locati, quia determi- nantur a locato per motum localem, et tamen non determinatur ejus ma- teria, vel forma, igitur locus non est materia, vel forma. Secundo, quia,si ita esset, sequeretur cjuod de neces- sitate ad motum locati moveretur ejus locus ; consec|uens est falsum, quia de ratione loci est, cjuod sit im- mobilis, ut patet ex ejus defmitione ; patet consecjuentia, C|uia ad motum locati necesseest,tam ejusmateriam, quam formam moveri, et ista potest etiani probari per conditiones prius

Locusnon pOSltaS.

conS"/ Tertia conclusio : Locus non est locatum. (.Qpp^g continens locatum . Pro-

batur, quia diversimode est aliquod in aliquo tanquam in loco , et tanquam in vase, ut probat Aris- toteles in isto 4. text. 4L Sed lo- catum est in corpore continenti tan- quam in vase; igitur non est in eo tancjuam in loco, et per consequens non est locus contenti. Secundo se- queretur,c{uod locus nonesset ascjua- lis locato, quia corpus continens est multomajus corpore contento.Tertio sequeretur, quod idem esset locus proprius, et communis ; consec|uens est falsum, ut patet in isto quarto, text. 14. Et patet consequentia, cjuia corpus locans estlocus communis,et perte locus proprius est corpus con- tinens ; ergo sequitur propositum. Et impugnatio hujus opinionis magis patebit,c|uando disputabitur,an linea, superficies, et punctus sint res dis- tinctas a corpore.

Nunc C^) ad rationes. Ad primam, dico c{uo locus potest esse effectus, et etiam causa, sed non est necesse, quod sit effectus, vel causa locati, imo est terminus extrinsecus conti- nens locatum. Et per idem patet ad secundam.

Ad tertiam, cum dicitur : Hoc esset propter recipere corpora, etc. con- cedo ; et etiam concedo, c|uod tam locus, c{uam locatum est dimensio, vel dimensiones, et non sequitur, quod dimensiones penetrent se, quia non sunt simul positive, sed priva- tive, per privationem alicujus inter- medii.

Ad cjuartam,negatur consec|uentia, quod locus sit corpus, sed est super- ficies corporis immediata locato. Ad probationem, locus est a^qualis, etc. exponetur postea ; clico tamen, quod locus, et locatum, sic sunt aequales, quod locus nihil plus continet, quam

6.

8

LIB. IV. PHYSICORUM

locatum, nec locatum continetur ab aliquo majori suo loco. Ad confirma- tionem dicitur sicut adtertiam.

Ad quintam, dico quod locus est terminus corporis continentis. Ad improbationem : Ille est mobilis ad motum continentis, concedo quod est mobilis per accidens ad motum con- tinentis : tamen de ista immobilitate per se non intellexit Aristoteles in definitione loci, sed de immobilitate persequivalentiam situs respectu cor- poris coelestis, et respectu corporum circumjacentium, qufe qiiiescunt.

Ad sextam, potest concedi, quod locus est augmentabilis, quia eadem superficies est bene primo minor, et postea major, nec est inconveniens. Vel dicitur, quod quando locatum augmentatur, tunc non augmentatur ejus locus, sed locatum acquirit unum novum locum majorem, quam erat locus, in quo prius fuit.

Ad septimam, quia si locus esset, etc. Negatur consequentia, quia locus non est aliquo tanquam in loco , sed est in corpore continente, cujus locus est terminus, tanquam pars in suo toto, vel accidcns in suo sub- jecto.

ANNOTATIONES

7. (") Sursum et deorsiim, dexlrum ei sinis- mitur du- trum, elc. Nola, quod istae dlfferenlise loci pliciter. g^^]^[^ differenlise corporuni : corpus autem accipitur dupliciter, scilicet Mathematice, et riiysice. Corpus Mathematicum solura dicit corpus quantum, ut abslrahita mate- ria et motu, non considerando Sn sit grave vel leve :quocirca hujusmodi corpora non haTjent ex nalura sursum et deorsum, sed idem omnino corpus modo est sursum, quando est supra caput nosLrum : modo deorsum,!modo sinistrorsum,sicut nos mo- vemur. Unde cum ego ambulo, columnam

quam modo habeo dexteram, postea habeo sinistram, et hoc est, quod ait ArisloLeles, text. 5. Nobis enim non semper idem, sed secundumposiLionem,ul convertimur , fiunt, id est, secundum dispositionem nostram. Ex quo sequitur, quod si nuUum esset animal in mundo, inanimata non essent hoc modo sursum, et deorsum, nec in aliis differenliis positionis. Corpus vero Physi- cum, quia natura sua grave est, aut leve, habot ex natura sursum, el deorsum. Et hoc est, quod ait ArisLoleles, Non quod- cumque contingil,sed cohabentiagravitatem et ierrea, etc. id est, sursum et deorsum non est locus, ut accidit se habere respectu hominis, sedquomoventur levia, est locus sursum, et quogravia deorsum. lloc patet in MaLhemalicis: nam si triangulum in pa- riete depingas, unus angulus dicitur sur- sum, et alius deorsum, vel dextrorsum, vel sinistrorsum solum respectu hominis .• quia natura trianguli non vindicat sibi po- tius locum su;'sum, quam deorsum ; si au- tem Lriangulus esset ferreus in quantum grave, appeteret locum deorsum, et si es- set igneus, appeterel locum sursura. (b) Sicul transmutatio naturalis facii scire materiam, etc. Nota, quod Aristoteles , text. 3. probat hac ratione locum esse. Ex- perimur quod in eodem vase, in quo nunc esL aqua, egressa aqua, succedit aer ; ergo idem erat locusdistincLusel ab aqua, et ab aere, qui prius conLinebaLaquam,etdeinde continet aerem, quse ratio noLanda est : nam sicuL lib. I. argumenLabatur ex diver- sarum formarum in eodem subjecto suc- cessione maLeriam esse, quia scilicet ubi nunc est forma ignis, fuiL prius forma ligni, quod est indicium subesse illic ma- teriam receptaculum uLriusque formse : si- mili modo arguit de loco, et lioc esl quod dicit Scotus in hac septima loci proprietate. Quod si quis inficiari contendat, lianc ra- tionem non procedere ex experieiitia,quia, cumaersiL invisibilis.nonexperimurinvase aqua vacuo succedere aerem ; rcspondelur, quod in phiala plena aqua habente in fui.do minutaforamina,experimurquodquamdiu

QU.ESTIO I

occlusum fuerit orificium superius, aqua non cadit solum, quia non potest intrare acr ad replendam pliialam, ne detur va- cuum ; sed quamprimum discoopertum fuerit orificium, intrante aere, cadit aqua. g. (•=) /1 lio modo accipilur locus pro patria, etc. Nota, quod, cum locus sit superficies corporis continentis intra se aliud corpus, fit ut qiiemadmodum corpus uno modo ac- cipitur Mathematice, utprsecise dicit quan- titatem ; et alio raodo Physice, ut dicit compositum alicujus cerlce naturae ; ita lo- cus uno modo accipitur simpliciter pro su- perficie ambiente aliud corpus trinoe dimensionis , abstrahendo a quacumque qualilale naturali conservativa locati. Alio modo accipitur pro loco naturali, nempe ut supponit pro superficie continente, conno- tando formam, et proprietatem naturalem conservativam locati ; verbi gatia, super- ficies aeris me circumdantis, sive locus sit mihi salubris, sive nocivus, sive in illo sim naturaliler, sive violenter, eo solo quod ambit quantitatem meam, est mihi locus : cum hoc tamen requireretur ad locum na- turalem ut meapte natura essem in illo propter qualitates loci mihi convenientes, sive in quantum sum grave, sive in quan- tum animal. Concavum enim Lunse dupli-

Concavum ^

LuncB du- citer est locus ignis : nam qua ratione

locusignis ipsum adoequate ambit, est simpliciter lo-

cus, et qui naturaliter conservat, est locus

naturalis, idemque dicendum est de centro

raundi respectu terrse, neque elementis so-

lum, verum et mixtis, in quantum mixta

sunt, conveniunt loca propria: vinum enim

conservatur in vase ligneo, potius quam in

vitreo, et in cavernis terrse potius, quam

super aere, et locus propria3 patrias est cu-

juscumque suapte natura salubris, atque

adeo corpus naturale suapte natura rao-

vetur ad proprium locum, quia in ipso est

vis conservativa locati . Observa tamen,

quod locus naturalis non habet vim attrac-

tivam, et motivam in genere causse effi-

cientis, sicut magnes altrahit ferrum alte-

rando ipsum, sed solum in genere causse

finalis, utenim animalmovetur ad pastum,

ita grave naturali impetu movetur deor-

sum.

(^) Nunc adrationes, elc. Nota, quod Sco- ^ i^.

' Lociisoifa-

tus in responsionibus istis loquitur semper ^Ham sumi de loco profundamento, seu pro materiali. P^'^* • Unde observa, quod locus polest accipi du- pliciter : Unomodo fundamentaliter, et sic non est aliud, quam superficies circum- scribens locatum. Alio modo formaliter, et sic est relatio actualis, vel aptitudinalis realiter existens in superficie circumscri- bente locatum. Ilsec aulem distinctio de- clarari potest considerando tresentitatesex parte superficiei circumscribentis. Prima est ipsa superficies absolute considerata, quse ut sic non dicilur locans, sed magis locativa, et sic est ibi apUtudinalis relalio, quse potest dici locativitas, et fundatur in enlitate ipsius superficiei, etterminatur ad ipsum locatum, et distinguilur ab ipsa superficie locante solum, ex natura rei, et formaliter, sicut aliae relationes aptitu- dinales ; sed quando corpus actualiter po- nitur in ipsa superficie locante, tunc ipsa dicitur actualiter locans, et circumscribens locatum; etideo ibi esl una relalio actualis, quce dicitur locatio etcircumscriptioactiva, qua ipsa superficies dicitur formaliter, et actualiter locans, et circumscribens loca- tum ; etfundatur in tali superficie locante, et terminatur ad corpus locatum, et realiter distinguitur ab utroque. Similiter ex parte locati,suntconsiderandae aliae tres entitates, scilicet eniitas corporis locati, locabilitas passiva, et locatio passiva, a qua ipsum corpus dicitur actualiter locatura. Undo prima entitas, dicitur locus fundameii- taIiter.Secunda,IocusformaIisaptitudinaIis. Tertia, locusformalis actualis. Quarta, loca- tum fundamentaliter. Quinla, locatum formale aplitudinale. Sexta, locatum for- male actuale. Ex his sequitur, quod lo- cus pro formali, vel pro per se significato, non est aliud quam ubi aclivum ; funda- menlaliter vero est species Quantitatis ea dem realiter cum ipsa superficie. Sed haec fusius infra explicabuntur.

10

LIB. IV. PHYSICORUM

EXP03ITI0 TEXTUS

11.

Text. 12. Quoniam (1) aatem aiiud quidem secundum se, etc. Hoc est secundum (a) capitulum hujus tractatus, in quo Philosophus disputat de quidditate loci; ac primo prsemittit quamdam di- visionem. Secundo prosequitur ibi, Sic igitur conaiderantibus. Divisioest ista, quod quidam est locusproprius, scilicet qui continet locatum, et nihil plus, ut aer circumdans te, dicitur locus proprius tui, et vocatur locus secundum se . Alter est locus com- munis, qui scilicet continet locatum, et plus, ut ccelum est locus communis tui, et (b) vocatur locus secundum aliud. 12. Sicigitur{2) considerantibus locus

unius cujusque species est. Hic prose- quitur, et primo probat, quod locus sit materia, vel forma. Secundo,quod nec sit materia, nec forma, ibi : At vero quod impossibile, etc. Primo probat quod locus sit forma. Se- cundo, quod sit materia : et Tertio concludit corollarium. Secundum ibi, Quatenas autem. Tertium ibi, Merito autem. Primo igitur probat, quod lo- cus sit forma : quia (c) primum con- tinens alicujus corporis est locus ip- sius, et per consequens locus est ter- minus : sed forma est terminus , igitur formaest locus. Sed dicit Com- mentator, quod isla ratio non valet , quia est exduabus adirmativis in se- cunda figura. Secundo, quia gequi- vocat de termino : quia locus est ter- minus extrinsecus, sed forma est terminus intrinsecus. 12. Quatenus autem. Ilicprobat, quod

locus sit materiatriplici ratione : quia locus videlur esse distantia, id est dimensio conteuta plano, et termino,

id est, contenta infralocum corporis^ modo materia eisdem terminis con- tinetur, igitur materia est locus . Se- cundo, quia si per imaginationem termini, id est, quantitates, et qua- litates removeantur a corpore locato, nihil manet nisi materia ; et tamen adhuc manet locus, igitur locus est materia. Tertio, auctoritate Platonis in Timaso qui posuit idem esse lo- cum, et materiam, et etiam in suis dogmatibus non scriptis, propter is- tam (b) causam, quia idem est locus et receptivum : modo materia est re- ceptiva ; igitur materia est locus.

Meriti (3) autem ex his consi leran- Text. 16, tibus, etc, Concludit corollarium, quod merito consideratio de loco est difficilis : quia antiqui posuerunt lo- cum esse materiam, vel formam, de quibus est difiicillimum considerare, et unum istorum non potest cognosci sine reliquo.

At vero (4) quod impossibile est, '^^^'^- ^"- etc. Hic probat, quod locus non sit materia, vel forma ; et hoc quatuor rationibus. Secunda ibi : Amplius quomodo. Tertia ibi : Si vero in ipso. Quarta ibi : Amplius quando ex aere. Primo ponit primam rationem. Se- cundo increpat Platonem ibi •.Platoni tamen dicendum erat. Prima ratio continet multa. Primum est, quod corpus locatum una cum materia, et forma, separatur secundum setotum de uno loco ad alium ; igitur locus non est materia vel forma. Secundo, quia locus non est pars, vel qualitas corporis locati, scd est separabilis a locato, et tamen nec materia, nec forma est separabilis ab eo,cujus est; igitur nec materia nec forma est lo- cus. Tertio, quia locus est ad modum vasis, et non est aliquid ipsius rei lo- catse ; igitur locus non est materia,

QU^STIO I

11

Text. 18. nec forma. Item, ex (5) qiio locus est separabilis, sequitiir quocl locus non sit forma : quia separatio formce a materiaest ejuscorruptio, utdicithic Commentator com. 17. et 18. etlocus secundum quod est continens, non est materia, quia materia continetur. Item, quia locus est extraipsum, quod locatur, et tamen materia, et forma sunt intrinseca sibi ; igitur, etc. 3. Platoni ta.men dicendum erat. Hic

improbat Platonem (^), qui dicebat Ideas, et numeros Mathematicos non esse in loco ; cujus tamen oppositum sequitur ex dictis : dicebat enim lo- cum esse materiam, quam vocabat magnum,etparvum, et dicebat, quod locus participat de iUis Ideis, et nu- meris Mathematicis : modo partici- patum debet esse in participante, et numeri erunt in loco.

Tcxt. 19. Amplius {6) quomodo. Ponitur se- cunda ratio, et continet duplex me- dium. Primum est , quod corpora naturalia moventur naturaliter ad sua loca, ut patuit prius, et tamen non moventur ad suam materiam, vel for- mam, cum de facto illas habeant ; igitur. Secundum, quia sursum et deorsum sunt differentia3 loci, et ta- men sursum., et deorsum non sunt differentias materias, vel formaB ; igitur locus non est materia, vel forma.

Tcxt. 20. Si vevo (7) in ipso. Ponitur tertia ratio : quia si locus esset materia, vel forma, sequeretur quod locus esset in corpore locato , et sic loci esset locus in infinitum. Item, quia locus non transmutatur cum locato, et ta- men materia, et forma simul moven- tur cum locato: igitur locus non est materia, vel forma.

Text. 21. Amplius (8) quando ex aere. Poni- tur quarta ratio , quia (0 si locus

esset forma,sequeretur quod cum ex aere iit aqua, quod locus corrumpe- retur. Consequens est falsum, quia dicimus aquam esse in eodem loco, in quo prius fuit aer. Et probatur consequentia, quia forma aeris cor- rumpitur.

ANNOTATIONES

{■a) Hocest secimdum capitulum, etc. Miro 11. artificio Aristoteles in hac de loco dispu- latione procedit. Primo eniin praecedenti capiLulo inquirens, an locus essel, non so- lumrationibus suum intenlum probanlibus, conlentus est, verura et rationibus non paucis ad opposilum est argumeniatus. Modo in hoc capitulo inquirere incipiens quidnam locus sit, in utramqae partem disputans procediL; ita ut primo duas ra- tiones argumentativas, quibus aut male- riam, aut formam censeri polerat locum esse, forraet ; deinde alias plures neutrura esse probantes, quae et rectsesunt, proponit. Quod quidera non otiose, aut fortuilo, sed ad ejus insinuandura ingeniura,et aliorura quorumdara Philosophorumdefectuosam de hac re speculationem ; et tandera ad verita- tem me'ius indagandam neces.sario,etcon- sulto fecisse intelligere debemus. (b) FA vocatur locussecundum aUud.'^oidi\i\Q, Per se M- ArisloteUs locutionem,dicit in ahudsecun- mit^r,^' dum se.aliud secundum aliud dicitur, ap- pellans locum cc)mmunem secundum aliud, quia continet per aliud, hoc est, per locura propriura. Locus autera propriusdiciturse- cundumse, hoc axilemsecundumse, hic non opponitur secundum accidens ; locus enira proprius perse, id est, iniraediale conlinet locatura, ut ly joerse, opponitur \yper acci- dens,i\o\\ 3i\\[Qm per se, ut opponitur per aliud : quia per aliud, id est, mediante me- dio,scilicet proprio loco continet, uti sensi- bile convenit homini per se, ut ly per se opponitur ly per accidens, non aulem per se, ut ly perseopponitur lyperaliud, quia potius competit sibi per aliud, id est, per animal.

12

LIB. IV. PHYSIGORUM

15.

16.

(") Primum continens alicujus corporis, etc. Nota, quod hoec prima ralio tenet ex lioc, quod forira est terminus continens materiam : quia forma reducit materiam, et terminat eam ad certam speciem ; sed locus proprius primo, et per se est termi- nus adsequale conlinens locatum : ergo locus est forma locati. Cceterum liaec ratio est arguraentativa , neque illa intendit Aristotelesprobare illatum, quia confecta est (ut hic dicit Scolus ex Averroe) ex puris affirmativis in secunda figura ; si enim locus esset forma locati, ut ipse est argumentatus, locatum haberet speciem a loco ; et tunc omnia, qu?e in eodem loco succederent,eocasufierent ejusdem speciei. Formavit autemhanc rationem,ut quorum- dam ostenderet errorem, existimantium locum esse formam, eo quod non distin- gnebant inter terininum intrinsecum, et extrinsecum ; terminus enim intrinsecus est forma, extrinsecus vero est locus. {^) Propter istam causam, quia idem est locus el receptivum. Nota primo, quod hsec ratio,qua3probatlocumessemateriam,vide- turcolligiexPlatone,utTliomistioetreliquis anliquis placet. Estque hujusmodi,sicut ma- teria recipit formam,sic locus locatum; ergo locusestmaterialocati : sicutenim in mate- ria qualibet potest recipi forma, ila inloco quolibet locatum. Formelur ergo sic ratio ; omnis materiarecipit formam ;omnis locus recipit locatum : ergo omnis locus est ma- teria. Quae ralio eumdem habet defectum cum priori; est siquidemin secunda figura ex affirmativis procedens : peccatumqae in hoc cognoscitur.quod non distinguit inler receptivum intrinsecum, et extrinsecum, et major quidem vera est de receptivo intrin- seco, quii tale est materia; minorem vero de receplivo extrinseco oportet inlelligi. Quare syllogismus est in quatuor terminis sicut prior.

Secundo nota, ut eliam annotavit Philo- ponus, et est probabile, quod Plato nun- quam docuit locum omnino idem esse cum materia, sed locum peranalogiam,et meta- phoram appellabat materiam : quia sicut

locus successive suscipit diversa locata ,

ita el materia diversas formas. At quia

Aristoteles voluit hic reprobare opinionem

qua quis posset dicere locum esse mate-

rinm, citavit Plalonem, locum materiam

appellantem, (solet namque lioc assidue

facere.)

(°) Hic improbat Platonem, elc. Nota

quod Plato posuit Ideasseparatas a loco, et

rursus asseruit, ( uthic illi imponitur ab

Aristotele ) materiam esse locum recepti-

vumformarum ; hsec autem duo inter se

pugnant. Si enim formse, et Idese recipiun-

tur in materia, et materia est locus ; ergo

etldeae suntin loco,contraprimumdictum.

Nam si Ideseseparataeparticipanturin mate-

ria, seu (quod idemest) locus est particeps

illarum, ( sicut Petrus, et quodcumque

individuum est parliceps speciei )sequitur

Ideas illas, et numeros esse in loco ; a!que

adeo redditurus erat rationem Plato, cur

non essent in loco.

(f) Quia si locus esset forma sequeretur , 17.

etc. Nota, quod materia prima est incor- p,.j„ia, ^uo

ruptibilis, tamen materia hsec cum his dis- .'"o^" ^*'.

^ ' tncorrupti

positionibus ad hanc formam corrumpitur, l>ilis. quia non manetcum illis. Ita declarat hanc rationem S. Thomas, quem sequitur Soto, idem sentit Tartaretus. Toletus aliter for- mat hanc rationem, dicitque sic Aristotelem argumentari; locus corrumpitur in aliqua locati abjectione, sed materia incorruptibilis est , ergo materia non est locus. Major pro- batur, quando enira ex aere fit aqua, perit locus, quia minor locus est aquse, quara aeris, et itera alius est locus naturalis aquae, et alius aeris. Minor est evidens. Unde dicit hac ratione probari solum mate- riara non esse locum. Scotus vero dicit Aristotelem hac ratione probare solumfor- mam non esse locura ; forraatque sic Aris- totelis rationem : Si forraa esset locus, quando ex aere fit aqua. locus corrura- peretur ; sed locus non corrumpitur, ergo locus non est forma. Major sic proba- tur : forraa aeris deperditur ad corruptio- nem aeris : ergo si forma est locus, periit forma similiter et locus. Et hanc majorem

QU.^ESTIO I

43

videtur Arisloteles probasse in lextu: dicit enim, tion enim in eodem loco fit corpus : quasi dicat, non eadem forma, quae per te dicitur locus, fit corpus, scilicet quod generatur,supple,in quo esl corpus corrup- tum. Quasi dicat, si forma est locus, periit locus, quia periit forma ; quod videtur in hoc, quia corpus non estcum eadem forma in corrupto, et genilo ; sed corruptum, et genitum sunt in eodem loco : ergo forma non est locus. Et addit Aristoteles : Quae igitur corruptio f quasi dicat, quoe corrup- lio loci ? ac si dixisset, nulla; quia in loco ubi erat corruptum, succedit et genitum. Hunc modumexponendi hanc rationem ser- vat etiam Vilalpandus.

EXPOSITIO TEXTUS

Text 23 ^^^^ ^^^ (^) <^^^6^ accipiendum est, quot modis aliud in alio est, etc. Hoc est tertium capitulum (^) hujustracta- tus, in quo Philosopluis determinat de modis essendi in, ut per hoc osten- dat quomodo locatum sit in loco. Et primo facit hoc. Secundo movet du- bitationem. Tertio solvit quamdam factam rationem Zenonis. Et quarto concludit corollarium.Secundum ibi: Dabitavit autem aliquls. Tertium ibi : Qiiod autem Zeno. Quartumibi : Illud

Modi es- autem manifestum. Primo ponit mo-

sendi in. ^ ,. . ,. ,

dos essendi in, dicens, quod uno modo aHquid dicitur in aliquo tan- quam pars in toto, ut digitus in manu. Secundo , ut totum est in partibus, et tunc capitur in, valde improprie pro ex, et sic totum est in partibus, quia est ex partibus,vel quia non est sine partibus. Tertio modo ahquid dicitur in aho, sicut Species in Genere, id est,sub Genere sccundum pra^dicationem quidditati- vam. Quarto, sicut Genus in Specie, id est, in dehnitione Speciei, vel Genus dicitur in Specie, quia prsedi-

catur de Specie; sicut dic'mus praedi- catum inesse subjecto. Quinto, sicut forma accidentahs, vel substantiahs est in materia,scihcet per realem in- h^rentiam. Sexto, sicut elTectus in sua causa efhciente, id est, in potes- tate efficientis, quia secundum ejus impetum, aut voluntatem ht.aut pro- ducitur effectus. Septimo, sicut ordi- natum in hnem est in suo fine,id est, ordinatursecundum exigentiam finis. Octavo, ut localum est in loco, ut aqua in vase : et iste modus est ma- xime proprius ad propositum. Et notandum, quod praster istos modos essendi in, sunt quidam ahi modi ; si- cut dicimus aliquod esse in motu, vel quiete, in gaudio,vel tristitia,et itade aliis. Item notandum,quod diversitas ista modorum essendi in, fuit magis apparens in idiomate Gr^eco, quam in nostro.

Dubitavit{^)autemaliquis. Hic mo- -19. vet dubitationem. Et primo movet. ^^^' ' Secundo, solvit per tres conclusiones. Secundum ibi : Primo autem non contingit. Tertiumibi : At veroneque secundum accidens. Item primo mo- vet. Secundo, ponit primam conclu- sionem ibi : Dupliciter autem. Dubita- tio est ista : Utrum aliquid possit esse in seipso, scilicet, aliquo dictorum modorum.

Dupliciter autem, llic solvit dubi- AUquid tationem prius motam, et distinguit, ^esse\nfe quod aliquid (b) potest dici in seipso ^^^cit^/^^' dupliciter : uno modo secundum se, et alio modo secundum aliud. Tunc est prima conclusio.quod idem potest esse in seipsosecundum alterum, ut totum est in seipso ratione partium. Probatur, quia totum (c) habet deno- minationem a suis partibus : igitur cum partes sint in toto, sequi-

14

LIB. IV. PHYSICORUM

tur quod quodammodo totum est in seipso, cum denominetur a suis par- tibus. Et antecedens patet in muitis, quiadicimus corpus esse album, eo quod superficies est alba. Similiter homo dicitur sciens, eo quod anima est sciens ; et secundum istam locu- tionem, quod idem est in seipso ra- tione partium, dicimus quod dolium vini est in dolio.

Text.25. Primo (3) autem noncontingit. Se- cunda conclusio est, quod idem non est in seipso secundum se totum , primo. Et primo recolligit qualiter totum diversimode nominatur prop- ter partes. Secundo probat conclu- sionem inductive : quia inducendo in omnibus modis essendi in prius dic- tis, non invenies quod aliquid sit in seipso primo. Et probatur ratione : quia si idem secundum se esset in seipso, ut puta vinum in vino, seque- retur quod vinum esset amphora et amphora vinum. Consequens est fal- sum. Consequentia probatur, quia amphora dicitur ea ratione qua con- tinet vinum ; igitur C^) si vinum con- tineret seipsum , vinum diceretur amphora.

Text. 27. Atvero[^)nequesecunduma,ccidens. Tertia conclusio : Idem non potest esse in seipso secundum accidens,id est, mediante ahquo alio corpore. Probatur , quia tunc sequeretur, quod plura corpora essent simul. Consequens est impossibile. Et con- sequentia probatur : quia si vinum sit in seipso non secundum se, sed secundum accidens, puta, mediante alio corpore, ut vase, tunc sequitur, quod vas esset propinquius vino, quani vinum esset propinquum sibi ipsi, quod non potest esse sine pene- tratione.

Quod autem (5) Zeno. Hic solvit Text. 28. quamdam rationem Zenonis, qua ar- guebat sic : si locus esset aliquid, sequeretur quod ille locus esset in alio loco , et ille in alio, et sic in infinitum. Et Aristoteles dicit, quod non est difficile solvere istam rationem, quia locus non est in ali- quo tanquam in loco,sed tantumtan- quam pars in suo toto, aut sicut pas- sio, vel qualitas in suo subjecto ; et ideo non oportet, quod procedatur in infinitum.

lilud a,utem{6) manifestum. Hic in- Text 29 fert corollarium ; quia ex quo locus est ad modum vasis continentis, et non est aliquid corporis contcnti,se- quiturquod locus non est materia, nec forma, quia locus est cfuid extrin- secum corpori locato, et tamen mate- ria, et forma sunt intrinseca.

ANNOTATIONES

(a) Hoc est tertium capitulum, e[c.NolSi,quod 21. Aristoteles in hoc capitulo quserit, utrum idem possit essein seipso; movetquehoc du- bium ut appareat, au necesse sit ponere locum, necne: si enim in seipsa res esse potest, locus quidem superflueret. Huic au-

tem satisfacturus quoestioni, octo essendi modos, quibus aliquid in alio esse dicitur praemittit ; quos breviler, et docte explicat hic Doctor SubUIis.

(b) Aliquid potesl dici esse in seipso du- Aliqidd pliciter, elc. Nota, tripliciter aliquid esse ^['Hfg f^\". idXe , y\&e\\cBi secuyidum se , id est, imme- pUciter. diate, secundum aliud, scilicet secundum partem, et secundum accidens. Exemplum

primi, ut superficies secundumse estalba, quia immediate est alba. Exemplum se- cundi, ut Petrus dicitur crispus, quia in parte, scilicet in capillisest crispus.Exem- plum tertii, sicuti anima movetur per acci- dens, quia est in homine, qui per se move- tur : esse enim per accidens tale, id esl, quod est in eo, quod secundum se est tale.

QU^STIO I

]5

Uiquidest Similiter aliquid est in aliqua tripliciler ;

m aliquo

ripiiciter. secundum se, secundum aliud, et secundum accidens. Secundum se, ut quod esl pro- xime in loco, ut corpus, cui secundum se competit esse in loco. Secundum aliud, quod secundum aliquam sui partem est in alio, ut arbor est in fluvio, quia radices sunt in eo. Secundum accidens est id in ali- quo, quod est in eo, quod secundum se est in illo ; ut nauta est in mari, quia est in navi, quse secundum se est in mari. 22. Proportionabiliter id dicitur esse secun-

dum se primo in seipso, quod secundum se totum est in seipso ; et hoc est impossibile. Alio modo secundum aliud, scilicet secun- dum partem, ut si totum consideres ralione unius partis, et illa pars sit in alia ; tunc eliam totum dicitur esse in illa parte, in qua est alia, ut amphora vini est in seipsa, consideratoenimhoc toto, scilicet, amphora vini, quia vinum, quod est una pars, est in amphora, etiam totum dicitur esse in am- phora, et in seipso : et hoc pacto concedit Aristoteles aliquid posse in seipso esse. Tertio modo aliquid dici potest esse in se ipso per accidens, id est ratione allerius ; et hoc pactonihil est in se ipso, quiaseque- retur quod duo corpora essent in eodem loco penetrative, quod est absurdum. Pro- batur sequela : detur, verbi gratia, quod amphora vini sitin se secundum accidens : ergo est in se secundum accidens, quia est in alio, quod secundum se est in amphora : nihil autem est, quod secundum se sit in amphora nisi vinum, dato quod vinum sit in amphora : et tunc sic, quando duo cor- pora sic se habent, quod unum est in loco, quia est in illo, quod per se in loco est, tunc quod est per se, est magis proximum loco; amphora autem est in se (ex hypothe- si) quia est in vino, quod secundum se est in amphora : ergo magis proximum est vi- num amphorse, quam ipsa sibi ; sed ipsa non occupat nisi unum locum, neque est major seipsa : ergo vinum, quod magis proximum est amphorce, unum corpus cum ea faciet, et unum locum occupabit, quod esl impossibile.

(<=) Totum Jiabet denommattonem a stn^ 23.

partious, etc. ISota, quod duplicia sunl de- nantia

nominantia aliquod subjectum ; quaedam ^pUci'di^'

denominantsibi certam partem in subjecto, f^^^ntia.

ita ut solum illi possint inesse, sicut simi-

tas determinat sibi nasum. Alia non deter.

minant sibi certam partem, sed indifferen-

ter possunt inesse pluribus ; et talia sunt

in duplici differentia. Alia enim sunt, quse

etsi inhaereant solum aliquibus partibus,

virtute eorum relinquitur aliquid in aliis

parlibus : quamvis enim infirmitas possit

esseinomnibus partibus animalis, tamensi

insit in aliquibus partibus aliquis dolor,

dolore relinquitur in aliis partibus. Alia

vero sunt, quse si insunt in aliquibus par-

tibus, virtute eorum non derelinquitur ali-

quid in aliis ; sicut sunt albedo, nigredo, et

similia. Ex istis patet, quod denominatio

partis infert denominationem toLius in his,

qu3e determinant sibi certam partem, et in

his, quse si insunt uni parli eorum, dere-

linquitur aliquid in aliis ; sed in aliis non

infert. Unde bene sequitur, nasus Petri est

simus ; ergo Petrus est simus. Item, sequi-

tur, caput Joannis est crispum : ergo Joan-

nes est crispus. Similiter thorax Francisci

est infirmus; ergo Franciscus est infirmus.

Sed non sequitur, manus illius est alba ;

ergo ipse est albus, ad hoc enim quod islJi

accidentia denominent, oportet quod insint

majori, et principaliori secundum quamli-

bet suam partem.

{^) Si vinum contineret seipsum, vinum ^4

diceretur amphora. Nota quod si amphora

vini ex consuetudine vulgarium stet pro

vino tantum, licet ex significalione vocabu-

lorum deberetstare pro continente vinum;

tunc illa potest concedi, amphoj^a vini, id

est, contentum, est in amphora vini, id est,

in continente. Nam consuetus modus lo-

quendi est, quod ille bibil amphoram vini,

esto quod tales propositionesex impositione

vocabulorum sint tales, ita tamen soliti

sumus uti, et ita est secundus modus am-

phiboIogicX.Sed istapropositio, amphora est

in seipsa primo, et secundum se, simplici-

ter est neganda, eo quod relativum sub-

16

LIB. IV. PHYSICORUM

slanlise identitalis proecise supponit pro eo, pro quo suum antecedens.

EXPOSITIO TEXTUS

AccijMSLmus (1) autem de ipso, etc.

Text. 30. j^Qp ^g|. capitulum quartum hujus tractatus, in quo praemittit qusedam necessaria ad defmitionem loci ; et dividitur, quia primo ponit quasdam conditiones loci. Secundo, ad inves- tigandum definitionem loci, ponit quasdam conditiones bonse defmi- tionis. Tertio, ostendit, ex quibus devenimusin notitiam loci. Et quar- to concludit quasdam conclusio-

Locicondi- ncs. Sccundum ibi : Suppositis au-

tiones. m , • ■ i • i-. . • • l

tem. lertuim ibi : Frimum igitur considerasse. Quartum ibi ; Quonia.m autem dicimus. Primo (•*) prsemittit conditiones loci. Prima, locus est continens immediatum corporis lo- cati. Secunda, locus non est aliquid rei locatee. Tertia, locus est eequalis locato, scilicet sccundum continen- tiam. Quarta, nulli corporideficit lo- cus. Quinta, locatum est separabile a loco. Sexta, omnis locus habet su7'' sum et deorsum ; et hoc maxime est verum de toto loco universi, in quo istcB differentise sunt naturaliter dis- tincta), ut patet secundo Coeli, text. 5. et 9. Septima, quodhbet corpus naturale est natum ferri, id est, mo- veri ad suum locum naturalem, et manere in suo loco naturali ; et hoc est propter diversitatem virtutum , quas habent loca naturalia, scilicet in conservatione corporum locato- rum. 25. Supposilis {^) aulem. llicponi\ntu.r

Condiiio-' quatuor (^) conditiones bonse defini- defi7iiiio- tionis. Prima est quod delinitio de- "'*■ beat sic fieri, quod per ipsam appa- reat, qua3 res sit illa, de qua datur

defmitio . Secunda, quod per il- lam possint solvi qusestiones con- tingentis, circa quid est defmiti. Ter- tia, quod per ipsam appareant causae omnium per se accidentium defmiti ; et causa est, quia bona definitio non solum debet exprimere quse res est, sed etiam debet exprimere causas definiti, quse suntcausse omnium per se accidentium ejus. Quarta condi- tio, quod per definitionem appareat causa diversitatis opinionum de defi- nito : causa hujus est, quia per bo- nam definitionem debent exprimi omnia significata, et connotata par- tium definiti, ex quorum ignorantia accidit fieri diversas opiniones.

Primum igitur (3) considerasse Text. 32. ojjortet.Uic ostendit ex quibus deveni- mus in notitiam loci. Dicit primo, quod^"^) motus localis, augmentatio,et diminutio maxime fecerunt nos cog- Vide con-

1 . , , tradictio-

noscerelocum,pr£ecipue tamenmotus nemZima-

rce.

localis ; etratio, quia coelum maxime movetur, opinamur ipsum maxime esse in loco, et ly ?naximedebet deter- minare hoc verbum opinamur, et non hoc verbum esse. Unde per istos mo- tus maxime cognoscimus locum, eo quod per quemlibet ipsorum trans- mutatur mobile de loco ad iocum ; sed Philosophus distinguit de eo, quod movetur localiter quia, quod- AHquid

, , . • 1 . , moveri lo-

dam movetur per seipsum, scilicet cauter non ad motum alterius ; aliud move. contingau tur per accidens, scihcet, ad motum alterius, et hoc dupliciter : Uno modo movetur per accidens ; quia natum est esse mobile per se, ut pars exis- tensin toto. Alio modo quodnonest natum esse mobile per se, utqualitas inhcerens mobili, ut albedo, et scien- tia : et hanc distinctionem («i) posuit Aristoteles ad denotandum, quod ex

QU^STIO I

17

motu mobilis, quod per se movetur, maxime devenimus in notitiam loci. 2g Quoniam autem (1) cUcimus esse.

feit. 33 . Hic concludit quasdam conclusiones; et sunt tres. Prima est : Corpus con- tinens (®) secundum sc totum non cst locus illius quod continetur.Secunda conclusio : Cum aliquid est in aliquo continuo sibi, et indiviso, ipsum non est in illo tanquam in loco. Tertia conclusio: Cum continensest divisum a contento, et sunt ad invicem conti- gua, tunc contentum est in ultimo continentis tanquam in loco.Prima conclusio probatur, quia si corpus continens secundum se totum esset locus, sequeretur quod non semper locus esset a^qualis locato, quod est contra conditiones prius positas. Et consequentia patet;quia corpus con- tinens secundum sc totum continet plus, quam illud locatum ; et ideo corpus(t") continens secundum ulti- mum sui, scilicet versus locatum, cst

locus.

'ext. 34. Cum (b) igitur. Probat secundam conclusionem : quia corpus locatum potest moveri in suo loco ; sed cor- pus locatum non potest moveri in illo, quod est sibi continuum ; igitur illud, quod est sibi continuum, non est locus ejus. Secundo,quia locatum non est inillo, quod est indivisumab ipso, sicut pars in toto, ut visus in oculo, et manus in corpore ; et per consequens non est in ipso, sicut in loco. In textu eodem ibi : Cum au- tem divisum est. Probat terliam con- clusionem : quia cum aliquid est in aliquo separato ab ipso, illud separatum est locus ejus. Quod probatur ex duobus : Primo, quia locatum est in illo tanquam in vase, ut, verbi gratia, vinum in scy-

Tom III.

pho, vel aqua in dolio ; et per conse- quens est in illo tanquam in loco. Sccundo, quia contentum potest mo- veri in illo, ut aqua movetur in cado. Et notandum, quod ex isto capite non habetur determinate, quid sit locus, tamen in ipso capite habentur conditiones loci, per quas possunt solvi omnes dubitationes prius motae de loco.

ANNOTATIONES

(a) Primo prxmittitconditionesloci.^oidi, ^27. ^ ' Condilio-

quod prima conditio intelligenda est de nesioci loco proprio primo, et immediato locatum continente ; non enim esset proprius, si cum locato continerentur alia ; debet ergo locus continere locatum immediate, id est, debet proxime tangere locatum ; locusnam- que vini existenlis in dolio non tam pro- prie dicitur, ubi est dolium, nimirumcella vinaria, quam ipsum dolium : nam, ut in notationibus ad terliam quaestionem dice- mus : Locus est superficies uUima concam continentis locatum. Secunda conditiointel- ligitur, quod locus non est aliquid ipsius locatisicutpars;cura locus distinguatur a Iocato,etqualibetejusparte, et cum totum locatumpossitalocoexire. Tertia inlelligi- tur sicut prima de loco proprio : nam locus proprius cum propinquiss ime altingat loca- tum, necmajor, necminorest, sed sequalis locato;alque adeo, inquit Aristoteles, pri- mum locum neque minorem esse, ne- que majorem ; quia locus materiali- ter acceptus , lioc est , pro toto corpore continente (qualis esl amphora respeclu vini) major est locato. Quarta conditio, qua Aristoleles dicit locum non deseri ab uno quoque, non est ita inlelligenda, quod in- eodem locoesse non possit nisi unum, idem- que locatum. Constat enim in eodem loco succedere diversa locata. sed in hunc mo- dum est intelligenda, quod unusquisque locus semper habet aliquod locatum, sicu quodcumque localum est in aliquo loco,ita

i

I

18

LIB. IV. PHYSIGORUM

ut dicanlur ad convertentiam ; locus eat,

ergo locati locus est. Lor.atum est, ergo loco

locatum est, non tamen sequitur, corpiis

est, ergo in loco est ; ut palet de suprenio

coelo. Sexta conditio intelligitur solum de

locis naturalibus gravium, etlevium : quia

cum de coelo nilnl hactenus definierit, lo-

quitur secundumfamosamantiquorum opi-

nionem, qui putabant coelos etiam constare

ex natura gravi,vel levi, cum tamen in rei

veritate coelum nec sursum, nec deorsum,

nec prorsus ad locum, sed proecise in loco

moveatur.

- {^) Ilic ponuntur quatuor conditiones defi-

Conditio- iiitiotiis. Nota, quod prima conditio patet

lionis ea> exbis quoe tradit Aristoteles 7. Topicorum

phca7iti>.r. ^.jj^p^ 2. ubi scribit , quod definitio est oratio

explicans quod quid est, id est,rei naturam. Secunda patet ex his quae scribit 3. Meta- ph. tex. 1. ubi habet, quod veritalis cogni- tio est dubiorum solutio. Tertia conditio patetex prima : nam cum definitioexplicet naluram rei, et'naturam accidentia proprie subsequantur, per definitionem cognoscunt accidentia propria . Motusloca- (^) Liicit primo, quod motus localis, aug- lis est iri- yj^Q^^ifj^iiQ ^i di^^^l^^^^llQ qIq Nota, quod tri-

plex est motus localis ; alius enim est to- tius loci mutatio, qui dicitur motus ad lo- cum. Et hic per se primo dicitur motus localis : quia terminus talis motus non est alius, quam locus. Alii duo sunt motus non ad alium distinctum locum, sed od majo- rem, vel minorem, ut augmentatio, et di- minulio . Et isti non sunt per se primo motus locales : nam augmentatio non est ad locum, sed ad quantitatem : et pariler diminutio, sed de per accidens, et conse- cutive aucta, vel diminuta quantitate, au- getur, veldiminuitur locus. Nec sine cau- sa adjecit Philosophus hanc distinctionem : quia locus non tam manifeste cognoscitur per augmentum vel decremenlum locati, (ubi non mutatur totus locus, sed fit muta- tioa parte ad totum locum, vel a toto ad partem) quam cognosciturper motum lo- calem, qui esl per se primo motus ad lo- cum.

(d) Et hanc distinctionem posuit Aristo- -9. teles, etc. Nota, quod hanc dislinctionem subjecit Aristoleles. Primo, quia quot mo-

dis contingit moveri localiter, tot modis contingit esse in loco, scilicet per se, et per accidens. Secundo,ut notat Scotus ; quia locus non tam innotescit ex his, quae moventur per accidens, quaai ex his, quse per se moventur .

(e) CorjMS continens secundum se totum, etc. Nota, quod locus (ut dictum est supra) alius est communis, qui non est sequalis pcato, sed est locus , aut quia est loci lo- cus, ut ccelum est locus meus, quia est lo- cus aeris, in quo ego sum, similiter totum corpus, in cujus parte egosum, utelemen- tum aeris, est materialiter loeus meus, quia sum in aliqua ejus particula, et quia per motum non mutatur locus communis, sed locus proprius, puta superficies quae me tangenscircumdat : per talem motum non cognoscemus locum communem, sed proprium ; et hanc superficiem appellat ullimum continentis versus locatum, ubi, ait, quod non est homo in toto aere, sed propter ultimum ipsius contitiens.Kleamdem appellat primum locum : nam quod inci- piendo ab aere versus me,est aeris ultimum, incipiendo a me, est mihi primum.

(i) El ideo corpus continens secundum ul- timum sui, elc. Nota, uqod illud ultimum continentis debet esse ultimum non in po- tentia,sed in actu. Illud enim est ultimum in potentia respectu alicujus, quod estcon- tinuum alteri ; illud vero est ultimum in actu, quod est actu divisum , atque alteri contiguum : verbi gratia, tolum continet partem, ut humerus continet brachium,non quidem utlocus locatum, sed quia est con- tinuus brachio,atque adeo humerus non est locus brachii, quia non habet ultimum actu versus brachium ; et eadem ratione oculus, qui est continuus cerebro, non est in illo tanquam in loco. Si autem esset dis- continuus, illa superficies cerebri circum- tangens oculum esset proprius locusejus ; etenim quia esset ultimum actu continen- tis, esset primus locus oculi.

QU^STIO I

19

EXPOSITIO TEXTUS

3Q^ Jamigitur{\)manifestum ex his,etc.

Text. 35. \Iqq ggj- quintum capitulum, in quo

Philosophus inqiiirit definitionem lo- ci. Et dividitur : quia primo inquirit particulam ponendam in definitione loci. Secundo, particulam ponendam per modum differentiae.Et tertio con- cludit definitionem loci. Secundum ibi : Ut autemvas . Tertiumibi : Qua- Loci genus re continentis terminus. Item, primo ponit conclusionem, et probat. Se- cundo , probat minorem suag ratio- nis, ibi : Secl propterea quod. Est igitur conclusio ista : Locus est ter- minus corporis continentis. Proba- tur ; quia vel locus est materia, vel forma, vel spatium separatum inter latera corporis continentis, vel ter- minus corporis continentis ; sed non est aliquod pr«dictorumtrium,igitur relinquitur quartum. Major patet : quia nonestaliquid aliud, per quod possint salvari conditiones loci prius positfB. Sed propterea quod. Hic probat mi- < ^j- norem. Et primo ostendit, quod locus non sit forma. Secundo,quod non sit spatium separatum. Tertio, quodnon sit materia. Quarto, concludit defini- tionem suam. Et quinto, infert con- siderationem de loco esse difficilem. Secundum ibi : Ex eo autem. Tertium ibi : Et materia etiam. Quartum ibi : Si igitur nihil horum trium. Quin- tum ibi : Videtur autem. Primo,pr£e- mittitquare forma videturesse locus; et intelligit per formam ultimam su- perficiem corporis contenti, quge vi- detur esse locus. Primo, quia conti- netlocatum. Secundo, quia ipsa, et verus locus, scilicet terminus corpo- ris continentis,sunt a^qualia. Tertio,

quia locus verus, et ejus superficies sunt simul : igitur propter istas con- venientias extrema superficies cor- poris contenti videtur esse locus, quod tamen est falsum : quia illse su- perficies sunt termini diversorum corporum : una enim est terminus corporis contenti, et altera est termi- nus 'continentis ; modo locus debet esse terminus illius, quod est sepa- ratum a locato : igitur impossibile est, quod extrema superficies locati sit ejus locus.

Kt(2) eo autem. Hic probat, quod ^, .^/- , locus non sit(^) spatium separatum. ^ocus non

,, . esf. spa-

Et primo prtemitlit, quare locus vi- tium sepa- detur essehujusmodi spatium, et est (b) motivum istud,quod videmus,quod in eodem vase primo est unum cor- pus ; postea aliud manente consimili distantia laterum corporis, quod non esset, nisi spatiuminterceptum inter hujusmodilatera, esset receptivLim,et locus. Hoc autem probat tripliciter. Secundo ibi : Si autem. Tertio ibi: Non est autem. Prima ratio est, quia frus- tra ponitur talis dimensio separata ad faciendum partes continentis dis- tare ab invicem, cum aliud corpus succedens potest facere partes dista- re, sicutprius distabant per corpus, quod transfertur de illo loco.

Si autem (3) esset aliquod spatium. Text. 37. Secunda ratio : quia si esset tale spa- tium separatum, sequeretur quod es- sent infinitaIoca,quod est impossibi- le : quia tunc esset loci locus, et sic in infinitum. Et patet consequentia : quia (c) cujuslibet totius sunt infinit£e partes, quarum quasiibet haberet lo- cum sibi proprium, scilicet partem spatii scparati, quod est locus to-

tius.

Non est autem, Ponitur tertia ratio :

20

LIB. IV. PHYSICORUM

quia ad praedictam rationem potest responderi,negando consequentiam : quia totum bene est in loco per se ; sed pars esset in loco per accidens, scillicetad locationemtotius. Hocnon valct : quia sequeretur, quod nihil essetper se inloco,nisitotusmundus, quia nihil aliud a mundo esset in lo- co, nisi sicut pars mundi in parte loci totius mundi , et sic quodhbet ahud a mundo esset in loco per acci- dens. 32. EtmaterisL ('i) etiam. Hic ostendit,

Text. 38. ./ ^ • TT 1 +■ •

Locusvide- quod locus sit matcria. Unde antiqui materia. movebantur ad ponendum locum es- se-materiam. Primo propter hoc, quod, sicut in loco sibiinvicem suc- cedunt diversi motus, ita etiam in materia fiunt successive diversee transmutaliones. Secundo propter hoc, quod sicut locus manet, remoto locato, ita etiam manet materia facta transmutatione.Terlio sicut locus est inseparabihs a locato ad istum sen- sum, quod sicut locus nonpotest es- se sine locato, ita materia non po- test esse sine forma. Unde propter istas simihtudines accipiebant phan- tasiam, quod locus est materia.

Verum illudquidem. mprobat is-

Locus non ^ ^

cst ma'en"a tud dupliciter : Primo, [uia multum differunt ab invicom ransmutatio facta in materia, et transmutatio fac- ta in loco. Unde transmutatio, (d) materise est substantiahs, et propter hoc dicimus, quod illud est aqua, (juod prius fuit aer, id est, iUud quod nunc est informatum forma aquae, prius fuit informarum forma aeris : sed transmutatio facta in loco, est mutatio locahs solum,et ideo ab ista mutatione habcmus alium modum lo(iuendi, ut dicendo, ubi prius fuit aqua, nunc est aer. Secunda ratio est

33.

ista : quia materiaest indivisa ab eo cujus est matcria, et non continet ip- sum, imo materia continetur loco ; locus autem est separatus ab eo, cu- jusestlocus, igitur locus non est materia.

Si igitur (5) nihit fiorum trium lo- Text.^l39. cus est. Hic concludit praedictam con- clusionem, scilicet, quod locus non est materia, necforma, nec spatium separatum interceptum inter latera corporis continentis ; sed est termi- nus corporis («) continentis.

Videtur (6) autcm aliquid, etc. In- Text. io. fert corollarium, quod consideratio de loco apparet difticilis : quia prop- ter rationes praedictas in principio,- (|use faciebant difficultatem de loco, adhuc praedictaesimilitudines movent adponendum, quod locus sit materia, vel lorma. Similiter insensibilitas aeris movet ad ponendum,quod spa- tium separatumsit locus : quiaexquo in vase nonapparet corpus sensibile, vulguscredit, quod nihil facit distare latera vasis, nisi praecise dimen.sio separata.

Ut autem{l) vas. Hicinquirit par-Texfj* ticulam ponendam in definitionem loci per modum differentige ; et vult probare, quod locus est immobilis. . Unde per hoc est differentia vasis a renua loco, quia locatum in vase simul mo- vetur vase moto, et quiescitad quie- tem vasis. De ista immobilitate di- mitto usque ad quaestiones.

Quare continentis terminus, immo- Defimtio bilis primus, locus est. llic concludit dehnitio nem loci.Secundo.dccIarat il- \am,ihi:Atque proptor hoc medium.De- hnitio est ista,Locits est terminus con- tinentis immohilis primus: et ponilur terminus per modum generis, quia locus est terminus, quae est superfi-

loci.

QU^STIO r

21

cies : ponitiir continentis, ad diffe- rentiam ultimae superficiei corporis contenti, qua3 non est locus, eo quod non est separata a locato : et po- nitur immobilis ad differentiam va- sis, quod movetur cum locato ; et ponitur primus, id est, immediatus, ad denotandum, quod locus est su- perficies, et superficies continentis immediata locato, ad differentiamsu- perliciei convexse corporis locantis. Locus est Atque{S) propter hoc medium. Hic declarat dehnitionem. Pnmo, quod locusest immobilis. Secundo, infert corollarium. Et tertio, declarat, quod locus sittcrminus corporis continen- tis. Secundumibi : Quare cvm leve. Et tertium ibi : Propter hoc. Dicitpri- mo, quod medium cosli, et ultimum, id est, ultima superficies coeli ver- sus nos, est locus simplicitersursum ; sed medium coeli, id est, superficies continens corpus in mcd.io coeli, id est, terra, cst locus simpliciter deor- sum : modo ista duo semper manent immobilia, quia licet circa medium moveatur, tamen immobile est ratio- ne distantias ab istis inferioribus ; et ideo cum sursuni et deorsum, quae sunt differentiae loci, sint immobiles, sequitur quod (f) locus sit immobi- lis.

gg Qi{a?'e cum leve. Infert coroUarium,

quod Icvc naturaliter movetur sur- sumet grave deorsum uaturaliter; et ideolocus deorsum est medium, scilicetlocusterrse, et ad medium,id cst, locus aqua3 ; sed locus sursum est ipsum ultimum, id est, ultima su- perficies coeli versus nos, vel ad ul- timum, id est, locus aeris.

Et propier hoc. Ilic declarat, quod

Locus est ^ ^ ' i

terminus locus cst tcrminus corporis contincn-

corporis

continentis iis proptcr duo : Primo, quiailleter-

minus corporis continent.is., continet locatum ad modum vasis. Secundo, quia ille terminus est simul cumcor- pore locato, exponendo ly simul pri- vative, scilicet per privationem cor- poris intermedii.

ANNOTATIONES

36.

(a) Locus non esl spatium separatiim. No- Locumesse ta, quod anliqui diversimode ponebant lo- *^"^/a)"*f' cum essespaliumseparatum. Quidam enim dtversimo-

depone-

dicebant tale spatium esse corpus anima- bant anti- tum indivisibile, immobile, et immateria- ^"'' le. Alii dicebant non esse quid reale,sed secundum se quoddam vacuum, cujusesse erat carentia corporis, ut repleri posset. Alii putabant inler extremitates, seulatera superficiei alicujus contmentis esse spa- tium, et intervallum interccptum, quod quidem erat dimensiones qutedam de pra;- dicamenlo Quantitatis, in quibus corpus locatam recipiebatur ; quas dimensionos dicebantesseimmobiles, ut sic succedentia corpora in ipsis possent locari ; quse etiam dimensiones penetrabantur cum corpore advenienle, etiam secundum profundita- tem ; et sic tolum locatum erat in loco se- cundum quamlibet dimensionem. i}^) FA esl motivum islud. Nota, quod isto- rum opinio (ut elicitur ex Commentatore) sumptaest ab aBstimatione vulgi.Cumenim in dolium vacuuminfunditur vinum, vul- gares non putant vinum recipi in dolio, sed inspatio illo,ubi enim aerem non experiun- tur, exisLimaut esse simpliciter vacuum : ob idquealiqui antiqui, aut Platonici, aut alii, dicebant esse in illo inani quasdam dimensiones interminatas,qua3 erant quan- titates separataj ab aere inde exeunte, el a vino subintrante, quae quidem se penetra- bant prius cum aere, et postea cum vino, eo modo (ut opinor) (juo Christiani credi- mus corpora gloriosa cum quantitate coeli so ponetrare. Dicitque Aristoteles Iianc opi- nionem aliquam luibere apparentiam : quia si ibi non essetaliud pra3Ler corpus conti- nens, et corpus conLenlum, sequeretur, vel

22

LIB. IV. PHYSICORUM

quod lociis non esset aliud a locato, vel a

corpore conlinente, quoruni utrumque est

falsum. Consequentia esL nola : quia ibi

niliil aliud est intelligere. Minor probalur,

quia manente eodem loco, mulatum loca-

tur , ergo distinclum quid est locus a lo-

cato. Similiter manenle eodem loco, non

manet idem corpus continens, ergo locus

aliud est a corpore conLinente : sed nihil

aliud intelligi potesl esse praeter corpus

conlinens, et contentum^ nisi dimen-

siones spatii in nuUo corpore existentis :

ergo tales dimensiones, vel spaLium sunt

locus.

37- (c) Patelconsequentia, quia cujuslib^t to- Pars non . . ,. ^ ,

esi per sc tius, etc. Nota, quod pars non est per se m

tn loco. ioco,quia non pofest undique ambiri a loco.

Si enim per se ambiretur a loco,singuIse par-

tes per se essenL in loco ; sed ideo pars est

in loco, quia est in toto, quod est per se

in loco. Ex lioc patet consequenlia, nam si

datur intervallum, quod se penetret cum

locato, omnes parLes, et particulse locaLi

undique ambirentur, alque per se essent

in loco, sed tales parLicuIfe sunt infiniLae :

ergo loca erunL infinita simul.

Materia (^) Unde transmulatio materise est sub-

quare non stantmlis. Nota, quod Aristoteles excludit sit locus.

materiam esse locum triplici constiLuLa differentia. Prima, quod maLeriaiLa recipit successive formas, ut virLute illius idem subjectum recipiatin reclo diversa proedi- cata successive : nain propLer maLeriam, qua? manet eadem, concedimus aliquo modo id quod erat aer, nunc esse aquam, et proprie id quod erat album, nunc esse nigrum. De loco autem non iia : sed in obliquo concedimus, quod in eodem loco ubi erataer, nunc est aqua. Sccunda diffe- rentia est, quod materia recipit formam tanquam subjectum ; et ideo materia, et forma non separantur, sed sunt unum subjecto : omnia enim qune sunt in Petro, sunt idem subjeclo : locus autem non isto modorecipitlocalum, sed Lanquam res di- versa. Terlia differcntia est, quod locus continet locatum : materia vero non con- tinet formam, sed suo modo continelur.

(e) Pst terminuscorporiscontinentis. T^olSi, 38. quod antiqui, ut infra text. 61. copiosius patebit, dimensiones illas, et spatium sepa- ratum censebant esse accidens per se sub- sistens sine subjeclo, quae cum recipiunt corpus Physicum, exercent vicem loci :

cum vero carent illo, censebant esse va- cuum. Et propterea appellabant illud spa- tium vacuumseparaLum, scilicet a corpore Physico, atque adeo, ne quis putet locum continere illas dimensiones immobiles su- pra impugnatas, subdit AristoLeles in text. 39. quod per conlentum nihil aliud in- telligit, quam corpus ipsum mobile secun- dum locum.

(f) Sequitur, quod locus sit immobilis.

1 . • 1 1 , Locus et

Nota, quod Aristoteles probat locum esse vas diffe- immobilem per differentiam vasis, et loci. ''""'' Quamvis enim vas, et locus multum con- veniant (utrumque enim esfc continens ex- trinsecum, et divisum a re) differunt tamen, quia tale continens dicitur vas, se- cundum quod eo defertur, et moveturcon- tentum ; sed continens dicitur locus secun- dum quod ab ipso, et ad ipsum natum est moveri locatum, ipso manente ; cujus si- gnum est, quia si continens moveatur cum conlento, ut pars fluvii cum navi, utimur conLinenLe ut vase, et non ut loco, et magis ulimur in tali motu locali fluvio, eL ripis Lanquam loco, quam ipsa aqua deferente. Unde totus fluvius magis locus est, quia immobilis omnis. Namillud dicitur immo bile, ut ad praesens specLat, ad quod corpo- ra naturaliter moventur, quse cum ad sur- sum, et deorsum moveantur : et illudquod est ulLimum in corporibus circulariter mo- tus versus nos semper manet in eadem disLantia, et elongatione ad nos, et dicitur sursum ; quia esL ultima superficies corpo- ris coelestisversus nos,et simililermedium universi, id esl, centrura est locus deor- sum, quse sursicrn, et deorsum semper ma- nent, ideo locus immobilis dicilur : qua- propter Lerra, quae simpliciler gravis est, ad medium tendit, qui esl locus deorsum, ignis,quia levissimus sursum tendit, et ad ultimum ; aqua vero, quia non tam gravis,

QU^STIO II

23

ejus locus est circa medium, et simililer aer, quia non levissimus, ejus locus est circa ultimum.

QU^:sTio.ir

Utrum locus sit spatium separatum, sivc spatiuni contentum inter latera conti- nentis

Arist. c. 5. Themist. et Simpl. ibid. Aver. com. 3o. Avic. 2. suf/ic. c. 6. Alb. Mag. tract. 1. c. 8. et 9. D. Thom lecl. 11. et opusc. 5:2. Scotus quodl. 11. Canon. q. 1. art 2. Suar. loni. 2. Metaph. disp. 51. sec(. 2. Fonseca 5. Met. c. 5. sect. 1. Conimb. 4. Physic. c. 5. 7. 1. Ruvius ibid. q. 1. el 2. Complut.disp. 19. q. l.^ 2.Faentes'q. i. diffic. 1.

Arguitur quodsic : quia nisi Ibcus esset spatium separatum, sequere- tur, quod aliquod corpus esset sine loco. Consequens est inimaginabile : quia inimaginabile est, ut videtur quod sit aliquod corpus, quin sit ali- cubi. Probatur consequentia, quia to- tus mundus categorematice loquendo, est in loco, et tamen non potest ima- ginari locus ejus, nisi ponatur essc spatium separatum, ergo, etc.

Secundo, illud est locus, in quo diversa corpora sibi invicem succe- dunt ; sed in spatio separato diversa corpora sibi invicem succedunt. Exemplum,si ad imaginationem,una columna annihilaretur, aere circum- dante non moto localitcr, tunc in il- lud spatium, quod nunc occupat co- lumna.potestsuccedere aliud corpus: ergo, elc.

Tertio, illud est locus, quod canti- net locatum, et est asquale locato ; sed spatium separatum continet lo- catum, et est sequale locato ; igitur, etc. .Major patet : quia soli loco con- veniunt illa3 proprietates. Et minor probatur,quiaspatium continens ali-

quod corpus est pr^ecise tantum se- cundum omnem dimensionem,quan- tum est illud corpus .

Quarto, vcl locus est ultimum cor- poris continentis, vel spatium con- tenlum inter latera corporis conti- nentis : quia probatum est prius,quod non sit materia, vel forma ; non po- test dici, quod sit ultimum corporis continentis, quia nullius corporis est dare ultimum, et quocunique dato, convenit dare alterius.

Quinto sequeretur, quod nullum corpus posset redire in eumdem lo- cum, in quo prius fuit. Consequens est falsum : quia de multis corpori- bus dicitur, quod sunt ubi prius fue- runt. Probatur consequentia , quia non apparet impossibile, quod cor- pus possit ingredi in eamdem super- iiciem, in qua prius fuit ; ideo si de- bet redire in eumdem locum, hoc est in idem spatium.

Sexto, sequeretur quod aliquod corpus moveretur localiter, quod ta- men non csset in loco. Consequens est impossibile, et contraCommenta- torem in isto quarto, comm. 43. qui ponit differentiam inter esse in loco corporum circulariter motorum, et illorum quse moventur motu recto ; quia quando aliquod movetur motu recto, neccsse est, quod proprie, et per se sit in loco Consequentia patet, quia posito quod totus miindus mo- vcatur motu recto, tunc non esset in loco nisi spatium separatum ponatur ejuslocus.

Oppositum arguitur per Aristote- lem in isto, text. 36. et 37. et inde. Et probatur ex alio ; quia tunc scquere- tur,quoddimensionespenetrarentse: quia dimensio spatii scparati csset a3quo longa, «que lata, et seque pro-

2.

24

LIB. IV. PHYSIGORUM

Divisio gucestionix

Impossibi-

le est se-

cundum

Aristote-

lem ali-

quod cor-

pus creari

extri coe-

lum.

Secundum fidem da- tiir de fac- to spatium separatum

funda, sicufc corpus contcntuni infra ipsum, et pcr consequens illa^ pcne- trarent dimensiones corporis, et e contra.

In quagstione primo videbitur, an sit aliquod spatium separatum, vel aliqua distantia separata. Secundo videbitur, posito quod tale spatiuni esset, an esset locus.

Quantum ad primum, notandum estsecundum Aristotelem, quod im- possibile est aliquod corpus creari extra coelum, aut etiam aliquod va- cuum fieri infracoeium : etideoapud ipsum nulla potest fieri ratio adpro- bandum spatium separatum esse.Sed quia nos concedimus ex fide, quod Deus potest utrumque facere, ideo ex illa possibilitate, et imaginatione arguitur, quod de facto sit aliquod spatium separatum, vel saltem pos- sit esse ; quia Deus potest creare unam fabam, vel unum lapidem su- pra convexum ultimae sphasrae, et il- lum movere motu recto elongando a coelo, tunc ille lapis plus distabit a coblo, quam prius ; quia prius tange- bat coelum, etnunc non tangit, et non distat nisi per spatium separatum in- termedium : igitur de facfco est all- quod spatium separatum.

Secundo, quia extra istum mun- dum Deus potest creare unum alte- rum mundum, et non in indivisibili ; igilur in divisibili, et non in alio divi- sibili,quam in spatio separato: igitur de facto estillud spatium separatum.

Tertio, creet Deus extra mundum istum tres mundos tangentes so in- vicem secundum puncta eo modo, quo sphceras se tangunt ; tunc lalera istorum mundorum distant ab invi- cem, et non nisi per spatium separa- tum : ergo, etc.

Quarto, sint A et B, duo lapides, quorum unus sit Parisiis,et alter iJo- mse, et sint C, D, duo alii lapides, qui tantum distent per pedale ; tunc anniliilet Deus omne medium inter istos lapides ; tunc qua^ro utrum isti lapides distent ab invicem, vel non? Si sic, habetur propositum, quod spa- tium separatum est distantia.Si non: contra, quia isti lapides non tangunt se, ergo distant.

Item, non potest assignari ratio, quomodo se haberent ad invicem la- pides A, B, quam lapides C, D, quod est impossibile ; quia inter lapides A,

B, patet esse spatium longitudinis centum leucarum, et inter lapides

C, D, non potest esse corpus unius pedis.

Ad omnes istas rationes faciliter res- ponderet Aristoteles negando casum, in quoUbet. Cumarguitur; dico ad- mittendo casus, et pono istam con- clusionom : Nullum est spatium sc- paratum. Probatur, quia ista est falsa, aliquod est spatium : igiturista negativa est \era,nullum est spatium sepa7-atum. Tenet consequentia per locum a contradictoriis ; et antece- dens apparet : quia propositio affir- mativa est falsa, cujus alter terminus pro nullo supponit : modo iste ter- minus spatlum separatum pro nullo supponit, quia spatium separatum nihil est : quia si esset aliquid, jam non esset spatium separatum, ergo, etc.

Ad rationes. Adprimam dico,quod propter motum localem rectum non oportet ponere aliquod spatium se- paratum circumdans mobile, quod movetur ; et ideo admisso casu, Deus moveret fabam, dico, quod faba nec tangeret coelum, nec dista-

\

Nullum es spatiumse- paratum .

QU^sTio II as

naturalia non moverentur acl sua loca. Consequens est falsum, ut pa- tet •4. hujus, text. 36. Et probatur consequentia : quia illucl spatium nihil est, ut patet ex primo articulo : moclo acl illucl, quod nihil est, non movetur aUquid naturahter. Se- cundo, sequeretur cjuod non esset ratio, quare grave magis c4escende- ret deorsum, c{uam ascenderet sur- sum, aut quod moveretur ad aham differentiam positionis ; consec{uens est falsum : quiasemper videmus ip- sum ascendere. Consequentia patet, quia in iUo spatio separato non est cHversitas partium, propter quam grave debeat potius moveri ad unam partem, quam acl aliam. Tertio se- queretur, quocl essent loca actu infi- nita; consecjuens est falsum, et im- possibile : et consequentia probatur, quia in quolibet corpore sunt inh- nitae partes, c|uarum cjuselibet est seque per se in spatio separato ima- ginato sicut et totum ; igitur si illud spatium sit locus, scquitur quod erunt loca infinita.

Nunc ad rationes. Ad primam,con-

ceditur consec|uens, quod mundus

totus categorcmatice sumptus non

est in loco, quia non habet superfi-

et spatium suum continetur aere ; et ciem extrinsecam circumdantem ip-

quandoque hujusmodi spatium est sum.

sine corpore extrinseco continente, Ad secundam,dico quod est ultima cujusmodi est spatium continens to- superficies corporis circumdantis, tum mundum : ettunc isto secundo quse est versus locatum, nec ex hoc modo dicunt spatium esse locum, et secjuitur quod sit darc ultimam par- istam opinionem probant rationibus tem proportionalem : quia superfi- ante oppositum : et ista opinio est cies non est pars proportionalis cor- multum probabilis, nec potest evi- poris.

denter impugnari. Attamen pono Ad tertiam,negatur major ; sed de- conclusionem contrariam:Locus non bet plus addi, quod illius corporis xpauum ®st spatium separatum. Probatur ; in quo diversa corpora naturalia sibi aratum. q^jg^ gj gj^, . sequerctur quod corpora invicem succedunt, locus sit superfi-

7.

ret a coelo, sed potest distare, po- sito cjuod Deus crearet interme- dium corpus. Ex quo patet, quod nunc de facto nullum est spatium, nec distantia extra coelum, imo istemundus, sive in isto mundo est totum spatium, seu distantia tota, quod est in rerum natura.

Adsecundam, concedo quod Deus potest creare unum alium mundum ; et non oportet c|uod creet ipsum in divisibih, vel in indivisibili, cjuia in nihilo potest eum creare.

Ad tertiam, dico quod illi mundi sic se tangentes non distarent nisi secundum lineas circulares, secun- dum quas est corpus intermedium.

Ad quartam, dico quod illo casu posito, lapides non distarent ab in- vicem, nec setangerent. Etsic patet, quod nulla est distantia,nec spatium, necpotest esse quin sit aliqua quan- titasfaciens distare, ut corpus, linea. superficies. Et hsec de primo.

Quoad secundum, notandum quod aliqui imaginantur («), cjuod conten- tum spatium infra latera continentis, quocl est pra3cise sequale corpori lo- cato, et coutento, est locus ipsius : et tale spatium est quandoque cum aliocorporecircumdante,utcolumna.

us non

26

LIR. IV. PHYSICORUM

cies terminata ad corpus succedens, seu locatum.

Ad quartam, nep^atur antecedens : quia tale spatiuiii nec est a^quale, nec infcquale. Item, non continet ; quia niiiil est, ideo nullo modo est locus.

Ad quintam, potest universaliter concedi consequens. Et quando ali- quoties dicimus quod corpus est in eodem loco, ubi prius, verum est sequivalenter : quia eumdem situm, et ordinem habet nunc ad corpora quiescentia, sicutante.

Ad sextam, concedo quod Com- mentator ponit differentiam illam : quia credit impossibile esse iieri va- cuum infra mundum, velaliquod cor- pus moveri extra mundum motu recto.

ANNOTATIONES

(a) A liqiti^imaginantur quod spatium con- tentum, elc. Nola, quod Philoponus prseci- puus Arislolelicus in hac re deserens Aris" totelis sententiam, existiniat locum esse intervallum quoddam finibus conclusura trina dimensione prseditum. Quod ante- quam probel, supponit, quod hujusmodi spatium est trina illa dimensio absque substantia longitudinis, latitudinis, et pro- fundilatis; cui spatio diversa succedunt corpora, et quod spatium quodlibet corpus occupat ; ut si imaginemur vas onini cor- pore carens, illud spatium, et intervallum quod est inter latera vasis, est hujusmodi trina dimensio, in qua recipitur corpus ab illa distinctum ; quod spatium, et trina dimensio est locus. Hoc supposito, sic pro- 'bat intentum : Proprietates, quae conve- niunt loco, potiusapparentconvenireinter- vallo, quam superficiei ; ergo polius inter- vallum est locus, quam superficies. Proba- tur antecedens, si hujusmodi intervallum est locus, tunc facile apparet, quomodo lo- cus est !3equalis locato omnino, quaiidoqui-

dem trinam habet dimensionem sicut cor- pus locatum. Insuper hujusmodi interval- lum est immobile quod loco tribuitur, neque movetur per accidens, sicut super- ficies : manet cnim illud intervallum per- petuo corporibus variis in eo succedentibus. Et quod immobile maneat probatur, non enim moveri potest secundum substantiam, quia non est subslantia ; neque secundum qualitatem, quia non est qualitas ; neque secundum quantitatem,quia nequit augeri, aut minui ; neque secundum locum, quia loci non est locus ; ergo omnino manet im mobilis, atque adeo est locus.

Secundo probatur. Illud ponendum est pro loco, quo melius solvuntur dubitatio- nes, qu^e habentur de loco ; sed posito in- tervallo pro loco, melius hoc consequilur, quam posita superficie ; ergo, etc. Major est Aristotelis cap. 4. hujus libri ; et minor inductione probatur per omnes dubitatio- nes, quse accidunt circa locum ; hoc enim posito, facile est salvare quomodo locus contineat locatum, quomodo maneat im- ■ mobilis, etc. Terlio probatur; facilius sol- vuntur dubia, quae circa spatium,quam ea, quoe circa superficiem contingunt ; ergo po tius spatium est locus, quam superficies. Probatur antecedens : difficile enim est sol- vere quomodo superficies contineat loca- tum, et sit immobilis, etc. Non autem est difficile solvere instantias circa spalium : si enim ponere intervallum dubites,ne inde vacuum concedas, quod est inconveniens in natura, eo quod illud tale intervallum, quod prseter corpus locatum ponitur, est suapte natura vacuum, facile respondebis non cum Epicuro, (cujus est etiam hoec opinio) dicente non esse inconvenicns dare vacuum in natura ; sed cum Philopono di- cente, quod quamvis sua natura tale spa- tium sit vacuum, quia distinctum quid est a corpore, non tamen datur sine corpore, sicut materia, qua> distincta est a forma, nunquam datur sine forma. Et rursus, si secundo dubites ponere spatium pro loco, quia eo po.sito, daretur infinitum, illud sci- licel quod cst extra coelum, polestque sus-

10.

QU.^STIO II

27

cipere corpus; quia cum non habeatnnem, eo quod neque superficiem : superficies enim est in corpore, intervallum autem corpus non est, quare infinite extenditur. Quod quara falsum sit dari actu infinitum, tertio libro ostensum est. Respondetur qui- dem talespatium non esseintinilum, quan- tum ad corpora suscipienda necesse fuerit: neque fatendum est superficie carere, quae finis sit illius trinas dimensionis.

Ad rationes autem Aristotelis, quibus probabat spatium tale dabile non esse ; quia inquit Aristoteles ex eo sequeretur dari infinitum, respondet Philoponus ne- gando sequelam : intervallum enim hujus- modi, cum non corpus, sed trina dimensio sit, quando corpus tale replet spatium, in- divisibile est, quia incorporeum ; corpus autem dividere, quod incorporeum est, minime polest.

Ad aliam rationem, quse probabat, si spatium esset locus, tunc esse plura loca simul : Respondet non esse inconveniens dari simul plura loca hujusmodi , eo quod intervallum est incorporeum, quare unum alterum non impediel, sicut in melle ; verbi gratia, sunt plura incorporea, scili- cet color, dulcedo, etc.

Nota secundo, quod licet hffic opinio con- tra Aristotelemmilitet, amultis tamenpro- babilis reputatur : quia tamen eam respuit hic Doclor Sublilis, ideo a nobis amplec- tenda non est, atquc adeo, ad ejus rationes in hunc modum respondeo : et ad primam cum Scoto in responsione adquartum,quod tale spatium non est a^quale.nec indequale. Ilom non continet, quia nihil est : si enim aliquid esset, duo quam maxima seque- rentur absurda : Primum,quoddaretur ac- cidens sine subjeclo, hoc autem majus ab- surdum est, quam dicere superficiem esse locum. Quod autem daretur accidens sine subjeclo, patet, quia tale spatium ponitur a subjecto separatum, et divisum. Secun- dum absurdum est, quod duo corpora se penetrarent, quod naturaliter est impossi- bile. IVoljatur sequela, quia tales diraen- siones quantitatis penetrantur cum dimen-

sionibus locati ; ergo datur p^^netratio cor - porum. Probatur consequentia : quia pe- netratio non inconvenit in substantiis, quia absque inconveniente materia penetralur cum forma : neque in qualitatibus, siqui- dem experienliadocet qualitatesesse simul in eodem subjeclo, ut dulcedo, et albedo in lacte ; ergo inconveniens penetrationis corporum est de quanlitatibus intelligen- dum ; maximum ergo absurdum est dicere tales dimensiones se penetrare cum dimen- sionibus locati, siquidem absolutesequilur penetralio corporura.

Ad secundum respondens, suppono cum Divo Thoraa immobilitatem loci pensan- dara esse secundum dislantiara quanidam a partibus mundi, el secundumsitum, qua iramobilia sunt, ut distantia, qua modo disto a ccelo, semper hic manet. Et si hinc alio moveor, manet hic distantia, et aliara acquiro ; cura ergo locus non solum super- ficies sit, sed superficies cum distantia certa et situ, ct ratione hujus distanlige sit imraobilis, verura est locura esse immobi- lera, quaravis sola superficies mutetur, quia superficies cura tali distantia nun- quara mutatur : atque adeo melius salva- tur imraobilitas loci, ponendo locum esse superficicm, quam spatium separatum. Suppono secundo, quod superficies non tantura ut latitudo sine profunditale consi- derari debet , sed ut terminus ipsius pro- funditatis : cui superficiei ut sic, quod convenit ipsi corpori, convenire dicimus. Sicut quando duo corpora se fangere dici- raus, non quidera quod penelratio corpo- rura detur, hoc affirraatur , sed quia in su- perficie se tangunt. Similiter totum loca- tum continetur a superficie, quia est ter- minus corporis, et cujuslibet alterius superficiei, et pariformiter dicimus super- ficiem, quae locus est, aequalem esselocato, quia superficies concava continentis est aequalis locato, id est, superfijiei convexae locati. Si enim superficies concava loci, qua3 distinguitur a corpore, extenderetur , et similiter superficies.couvexa locati, ilhe dua3 superficies essent omnino :equales se-

12.

.i

28

LIB. IV. PHYSICORUM

i3.

i.

cundum longitudinem et latitudinem, nam profunditatem non liaberent : namsuperfi- cies indivisibilis est secundum profundi- tatem, et indivisibile additum indivisibili non facit majus : atque adeo superficies convexa locati potest circumferri super ^a- perficiem concavam corporis locantis, et nihilominus una non erit altera major : et ex hac doctrinapatet solutio ad rationes, quibus Philoponus probat locum esse illud spatium.

Nota lertio, quod Avicenna secundo libro suw sufficientioe, cap. 6. cilat quorumdam sententiam affirmantium locum non esse quid reale ; sed secundum se quoddam va- cuum, cujus esse est carentia corporis, ita ul repleri possit ; verbi gratia, spatium, quod intra vas consideramus, si ibi non sit aer, aut aliud corpus, illud tale spatium est vacuum, aptumque ad quodlibet reci- piendum corpus ; non tamen concedit haec opiniodiri actu vacuum, quia, inquit, tale sic spatiumsemper uno, vel alterocorpore replelur. Ilanc opinionem videtur amplecti Valesius, eamdem Toletus probabilem re- putat. Ssd contra hanc opinionem sic ar- guitur ; vel illudspatium secundum se est aliquid, vel nihil : si nihil ; ergo non est locus. Si aliquid ; ergo substantia, vel ac- cidens; si substantia, ergo corporea, vel incorporea ; si incorporea, non poterit esse extensa et profunda cum locato, quia hoc est munus rei corporese. Si corporea , ergo habet quantitatem, et tunc dabitur pene- tratio corporum. Si accidens ; ergo, vel quantitas, vel qualitas : si quanlitas, se- cundum omnes dimensiones dabitur pene- tratio corporum : si qualitas, erit accidens sine subjecto, et non erit exlensum, ita ut in ipso extendi possit corpus.

QU^STIO III

Ulrurnlocus sit ultima superficies corporis continentis

Vide auctores qucest. an/ecerfenti citatos

Arguitur quod non : quia illud

non est locus, in quo non possunt sibi invicem succedere diversa cor- pora ; sed in superlicie non possunt sibi invicem succedere diversa cor- pora ; igitur locus non est superficies. iMajor patet per Aristotelem in isto quarto, text. 3. et 34. ubi probans lo- cum esse, arguit sic ; illud est locus, in quo diversa corpora sibi invicem suocedunt. Minor probatur, quia non videtur verisimile naturaliter, quod aer consimiliter dividatur per corpus succedens, sicut erat prius divisus per aliud corpus.

Secundo, illud nonest locus, quod non habet virtutem conservativani lo- cati ; sed superficies non habet vir- tutem conservativam locati ; ergo, etc. Major patet, quia est una pro- prietas loci : et minor probatur ; quia superficies est quantitas, quse non est de potentiis activis, vel passivis, ut dic.t Commentator super isto quarto, comm. 48. modo conservare est agere : igitur si superficies non potest oonservare, superficies non est locus.

Tertio, si locus esset superficies, sequeretur, quod duso superficies es- sent immediata3 ; consequens est im- possibile, ut patet 6. hujus,text. 2. et 3. Consequentia probatur : quia su- perficies ultima continentis esset im- mediata superficiei contenti.

Quarto, sequeretur quod aliquid continue mutaret locum, et non mo- veretur localiter ; consequens impli- cat contradictionem, quia moveri lo- caliter non est aliud, quam mutare locum. Consequentia probatur, posito quod stante columna non mota, aer continuc deforaturper ventum ; cer- tum est, quod columna est continue in alia, et alia superhcie aeris ; si

QU^STIO III

29

igitur superficies sit locus, sequitur quod illa columna continue mutaret locum, ct tamen per casum non mo- veretur localiter. Confirmatur, quia arcem stantem fixam in campis dici- mus esse in eodem loco, in quo prius fuit, jam est annus, et tamen certum est, quod non est in eadem superfi- cie ; igitur locus non est superficies.

Quinto, sequeretur quod aliquid moveretur locaIiter,ettamen non mu- taret locum ; consequens est falsum : quia moveri iocaliter non est aliud, quam esse continue alibi, et alibi : igitur si aliquod non mutet locum ip- sum, non movetur localiter. Conse- quentia probatur, posito quod ali- quod corpus una cum aere circum- dante ipsum moveatur localiter, ita ut oeque velociter tunc illud corpus continue manet in eodem loco, quia in endem superficie, et tamen ipsum movetur localiter per casum ; ergo, etc.

Sexto, quia locus et superficies sunt distinctaespecies Quantitalis, ut patet in Prsdicamentis ; igitur locus non est superficies. Consequentia te- net ; quia si essent eadem res, jam non ponercntur species distinctae.

Septimo, quiaparticulae loci copu- lantiir ad alium terminum commu- nem, quam particulae superficiei ; igitur locus non est superficies. Con- sequentia nota est ; et antecedens patet in Prsedicamentis ; ubi dicit Aristoteles,quod partes superiiciei co- pulantur ad lineam ; sed partes loci copulantur ad eumdem terminum, ad quem partes corporis.

Octavo,si locus essetsuperficies,se- queretur quodidem esset in diversis locis ; consequensest falsum. Con- sequentia probatur ; quia terra non

est in aliqua una superlicie, sed in superficie aeris et aquas ; igitur si locus est superficies, sequitur, quod terra simul est in diversis locis.

Nono, quia locus debet esse omni- no immobilis, ut patet in isto quar- to, text. 4i.et42. sedsuperficiesest immobilis ; igitur talis superficies non est locus. Minor patet, quia moto corpore moventur omnia, quae sunt in corpore ; igitur cum superfi- cies sit in corpore, sequitur, quod movetur ad motum corporis. Oppo- situmarguitur per Aristotelem in is- to quarto, text. 35. et41.

Notandum, quod de ista qusestione 4 est duplex opinio ; una ponit, quod ^S^J^" (a) superdcies non est aiiqua res se- cundum profundum distincta a cor- pore, sed superficies est ipsum con- sideratum, tamen ut est mensurabile secundum diinensiones duas tantum; et tunc dicunt, quod locus cst corpus locans secundum partes propinquas corpori locato ; et ideo dicunt, quod locus est ultimus terminus corporis continentis, id est, ultima pars, quse est versus locatum. Ex quibus infe- runt, quod ejusdem loci sunt inlini- ia loca ; quia ejusdem locati ultima tertia continentis est locus. Item ul- tima quarta , ultima centesima , ct sic in infinitum. Secundo inferunt, quod locus est major corpore locato. Tertio, quod locus est mobilis per se, etita de aliis proprietatibus, qua) sunt contraria dictis Aristotelis.

Alia opinio ponit, quod superficics est res, indivisibilis secundum pro- ^iHZ. *" fundum,habensIongitudinem,et lati- tudinem tantum et sic linea, et su- perficies sunt res distinct^e a cor- pore, et istam credo veriorem ; quia magisconcordatcum dictis Mathema-

30 LIB. IV. PHYSICORrM

ticorum,et cum dictis Philosophi in dico, quod ex hoc aHquiddiciturmo-

6. hujus, text. 2. et deinceps, et ideo veri localiter, quia ahter se habet,

non est ponendum, quod locus sit quam prius respectu ahcujus quies-

corpus, sed superhcies corporis, et centis ; et hoc secundum se totum,

quahter hoc sit, declarabitur in se- vel secundum partem , vel saltcm

quentibus. quod ahter se haberet respectu ali-

5. in quaestione primo videbitur, un- cujus quiescentis, si ahquod quies-

guSowjs.- de ahquid dicatur moveri iocaliter; cens esset. Et dico notabiiitersecun-

quia de lioc fit difficultas in arguen- dum parlem : quia coelum movetur

do. Secundo, videbitur unde locus localiter, et tamen non se habet tali-

dicatur immobilis, et tertio respon- ter secundum totum ad aliquod

debitur ad quaesitum. quiescens, quam prius,sed secundum

Quantum ad primum notandum, partem tantum : quia aliqua pars

fa^'eJ un- (^i^iod ali({ui respoudent per tres pro- coeli modo plusdistat abaliquoquies-

deaiiquid positioncs ; quarum prima est, quod cente,quam prius. Verum est tamen,

ahquid exhoc dicilur moveri locali- quod si omnc motum localiter habe-

ter, quod mutat locum. Secundaest, ret extra se locum quiescentem, tunc

posito quod locus alicujus corporis ex hoc posset dici, ahquid moveri lo-

simul moveatur cum illo corpore ; caliter, c[uod mutaret locum, et hoc

tunc illud corpus non mutat locum , de primo.

quia continue manet in eodem loco. Quoad secundum, scihcet, quo-

Ex quibus sequitur tertia , quod modo locus sitimmobilis,ponit Com-xocusVu

coeleste corpus non movetur locali- mentator duas conclusiones : Prima i^^ohni

,ter. Et quando objicitur, quod omnes est, quod locus est immobilis per se. comJ,^"^

judicant illud corpus moveri locali- I*robatur, quia qua^libet pars inexis- torem.

ter, respondent, quod hoc est se- tens toti, aut inexistens mobili est

cundum opinionem famosam, qu» immobilis per se. Secunda conclusio

ponit, quod locus sit spatium sepa- est, quod locus est mobilis per acci-

ratum : quia sic certum est, quod dens. Probatur,quiamotoaliquocor-

corpus est in alio spatio,quamprius, pore per se, moventur per accidens

tamen hoc non est verum secundum omnia illa, quse sunt in ilIo.;sed cor- ..

opinionem veramde loco. pus continens est mobile per se; igi-

Contra istam opinionem arguitur ; tur locus, qu;» est superhcies, con-

'^' quia illud mobile, quod movetur si- secfuenter est mobilis per accidens.

mul cum loco suo, plus distat ab ali- Contraistam responsionemarguitur:

quo quiescente, quam prius distabat, quia si immobilitas locinon intellige- . .^

et non plus distat per motum illius retur aliter, sequeretur quocl locus Comment

quiescentis, quia jam ponitur ipsum non esset alio modomimobihs, quam citur.

quiescere ; igitur plus distat per mo- materia, vel forma ; consequens est

tum illius mobilis, quod movetur falsum : quia Aristoteles arguit locum

cum suo loco ; igitur tale mobile non esse materiam ex eo, quod locus

movetur non obstante, quod non est immobilis : modo ista conse-

mutet superficiem in qua est. quentia non valeret, si locus et ma-

-...Ideo, quantum ad istum articulum 4;eria essent consimiliter immobilcs.

QUy^STIO III

31.

Consequentia probatur, quia tam lo- fixa in campis est in eodem loco se-

cus, quam materia est immobilis per cundum cequivalentiam, in quoprius

se, et aliter non,idco contraprimam fuit, licet sit in alia superficie, prop-

causam primte conclusionis ; quia ter hoc, quia ipsius arboris ad la-

pars inexistens toti bene est mobilis tera coeli, et ad corpora quiescentia

per se; quod patet: Primo, quia una mundi est tanta distantia, quanta

pars maris movetur, sine hoc quod erat prius. Et quod hujusmodi ordo,

totum mare moveatur. Secundo, quia vel situs locati respectu ahorum cor-

unius \irgse una pars flectitur sine porum mundi connotetur per hoc

hoc, quod reliqua moveatur, et hoc nomen locus, patet ex hoc quod hu-

estverum de corporibus, quae non jusmodi ordo, vel situs locati, vel

suntdura, et compacta in tantum, loci significatur, et denotaturper ad-

quod una pars non potest flecti, aut verbia et syncategoremata designan-

moveri aUa non mota. tia locum, ut hic, vel ibl, quemadmo-

Ideo istisdimissis,dicoquodaltero dum dicimus, quod Joannes est in

'squo- <^lLiorum modorum locus potest dici ;?.*"'■ immobihs : l'rimus (•') modus est,

uts se- ^ ' '

ndum c|uod locus cst immobiUs, idest, non

lunu ^

est de necessitate mobiUs ad motum locati ; et in hoc differt immobiUtas loci ab immobihtatomateria^, quiaad motum locati necesse est materiam, et omnia, cpse sunt in locato, mo- veri. AHus modus est, pro quo no- tandum, quod iste terminus locus, supponit pro superficie, connotando continentiam locati, et cumhoc con- notat situm,et ordinemlocatirespectu univcrsi, scihcet in comparatione ad coelum,etcorpora quiescentiamundi. ^. Ex Cj[UO patet, quod aliquislocus po- >n di- test dici idem dupliciter : uno modo

idem.

simplicitcr ; alio modo secundum aequivalentiam. Illelocusdicitur idem

eodem loco, in quo prius fuit, vel Joannes est ubi prius fuit ; dato quod non sit in eadem superficie, sed propter hoc solum,quod eodemmodo se habet adquiescentia, qa£e circum- stant,sicut prius.

Ex istis potest infcrri probabiliter, quodsicutidem corpus est alia,etalia proportio, sccundum quod refertur ad alia, et alia corpora,ita eadem su- perficies potest dici aliter, efc aliter locus secundum quod est in alio, et . alio situ respectu universi. Istis prae- - missis dico, quod locus est mobilis A<'^"f. .^*'

' ^ simpliciter

(c)simpliciter : quia movetur ad mo- '^^obiiis ei

^ immobilis

tum continentis,cujus est superficies ; per a'qui-

, , . . , ... , valentiam.

sed tamen estimmobilis secunduma?- quivalentiam(^),quia dato quod in eo- dem situ succedant superficiesdiver-

simpliciter, qui prius fuit, qUcC est sorum corporum circa aliquod cor-

eadem superficies, et cum hoc in eo-

dem situ respectu universi, in quo

priusfuit, ita ut tantum distet a la-

teribus cceli, et a corporibus quies-

centibus mundi,quantum prius. Sed

ille locus diciiuridemsccundumaequi-

valentiam, quia prius fuit, qui est in

eodem siturespcctuuniversi,licet su-

pGrficies varietur : verbi gratia,arbor

pus, propter hoc non movetur locus ejus, sed semper manet idem locus «quivalenter. Patet igitur qualiter locus dicitur immobilis : quia vel ajquivalenter semper est in eodem situ idem locus, non obs- tante motucorporum,quse succedunt in illositu ; vel dicitur immobilis ex eo quod non est dc necessitate. mo-

■}

2

LIR. IV. PHYSIGORUM

1*^.

bilis ad motum locati. Et hoc de se-

cundo.

Quoad tertium,notandumest quod isti duo termini superflcies, et locus se habentsicut subjectum ot passio :quia ultrasignificationemhujus terminisu-

bilis. Probatur ratione Commentato- ^ocms ' ris, quia nisi ila esset, oequerelur ""'"o*^'' quod corpora naturalia frustra move- rentur ad sua loca ; consequens est falsum, ut patet 2. hujus : quia na- tura nihil facit frustra. Consequentia

Defiijtlio

definitio '''^ti' *"

Locus (st tuperficies.

per/ides, iste terminus/ocwsconnotat probatur : quia si ad motum locati

de necessitate moveretur locus, vel hoc essGt recedendo a locato, vel ap- propinquando ad locatum : non pri- mo modo, quia tunc locatum nun- quam posset attingere, et per con- sequens non moveretur. Nec secun- do modo : quia frustra moveretur ad locum, cum iocus debeat moveri ad ipsum .

Tertia conclusio : Prsedicta de- finitio loci est bona quid nominis. Probatur, quia il- la est bona definitio quid nomi- nis, per quam significatur explicite, quidquid per definitum significatur impHcite ; se*d sic in praedicta defini- tione : nam ibi ponitursuperficies lo- co Generis : quia in definitione pas- sionis loco Generis debet poni sub- jectum. Secundo , ponitur continen- tis, ad designandum continentiam lo- cati. Tertio, ponitur divisi a localo, ad differentiam superficiei continuse locato, per quam terminatur. Quarto ponitur immediata sine hac dictione pnmum, ad differentiam superficiei convexas locantis, quje non est locus propriusillius, quod locatur. Et ulti- mo ponitur immobilis ad designan- dum, quod locus non de neces- sitate movetur ad motum locati.

continentiamlocati. Secundo notan- dumest, sicut apparet 7. text. 17. Metaph. et 1 hujus, text. 14. quod in definitione proprige passionis debet poni suum subjectum loco Generis una cum differentiis subjecti expli- cantibus connotationes, et signilica- tiones, quas propria passio addit ul- tra significationem sui subjecti. Tertio notandum, qu£e sunt illa quag iste terminus locus conno- tat , ultra significationem hujus termini saperficies, et dico primo, quod connotat continentiam locati. Secundo connotat separationem a lo- cato, quia locus debetesse superficies continentis divisa a locato, et imme- diata locato. Tertio, connotat immo- bilitatem, et propter hoc additur ista particula immobilis primum, id est, non de necessitate mobilis ad modum locati. Ex quibus sequitur, quod ista est definitio completa loci, Locus est superficies corporis continentis divisi a locato, et immediata sibi immobilia a locato : et fortedebet removeri haec particula primum, quia per eam de- notatur idem, quod per hanc parti- culam immediata.

Nunc ponuntur conclusiones. Pri- ma conclusio, locus est superficies(e) Probatur, quia locus est, ex prima quaestione, vel igiturest materia, vel forma, vel spatium separatum, vel corpus, vel superficies continentis ;

12

Nunc ad rationes. Ad primam, conceditur major,et negatur minor ; quia in eademsuperficie, sive in eo-

II,

eed non est aliquod pr^dictorum, ut -dem loco secundum ajquivalcntiam probaium est ; ergo, etc. succcduntsibi inviccmdiversacorpo-

Secunda conclusio, locus est imnio- ra.

QU^STIO III

a3

Ad secundam,negaturminor : quia locus, scilicet, illa superficies, habet virtutem conservativam locati virtu- te corporis continentis, cujus ipsa est superficies.

Ad tertiam, concedo consequens, scilicet, quod duse superficies diver- sorum corporum sunt immediatse, hoc tamen est impossibile in eodem corpore.

Ad quartam,negaturconsequentia: quia non debet proprie dici alius lo- cus, nisi cum hoc mutetur situs res- pectu corporum quiescentium mun- di ; et ideo licet mutetur de una su- perficie in aliam, tamen semper est idem locus secundum sequivalen- tiam.

Ad quintam,negatur consequentia: quia ex hoc, quod superficies movetur secum, non sequitur quod mutet lo- cum : quia illa superficics est alter situs secundum a3quivalentiam,quam prius fuit propter hoc, quod est in aliositu.

Ad sextam, respondetur sicut ad quartam.

Ad septimam, dico quod (0 parti- culae loci copulanturad eumdem ter- minum, scilicctad lineam, ad quam copulantur partes superficiei. Et quando Aristoteles dicit, quod par- tes loci; etc. dico quod ibi loqui- tur secundum famositatem, sicut di- cit Commentator 7. Metaph. com. 8. quod famosum erat, quod locus sit spatium separatum.

Ad octavam, negatur consequentia. Ad probationem dico, quod terra est in uno loco composito ex duobus lo- cis diversis per aggregationem : quia una pars ejus est superficiesaeris, et alia superlicies aqusc.

Ad nonam dico, quod sicut locus

est immobilis, sicetsuperficies, quia omnino idem sunt : unde non est ne- cesse superficiem extrinsecam locato moveri ad motum locati. Item, si ar- gueretur, diversa loca sunt ad invi- cem contraria ; verbi gratia, locus sursum loco deorsum ; sed omnis su- perficies est quantitas, et quantitati nihil est contrarium, ut patet in Prse- dicamentis. Et confirmatur : quia su- perficies sive ponatur sursum, sive deorsum, est ejusdem rationis : igitur si non contrariatur actu, quando est deorsum, nec etiam quando erit sur- sum ; sed locus sursum contrariatur loco deorsum, igitur locus non est superficies. Ad ista dico, quod loca (g) non sunt contraria, nisi ratione dis- positionum, quse sunt in illis locis, et sic illse quantitates sunt contrarise.

ANNOTATIONES

(a) Una ponit, quod superficies non est aliqua res, etc. Nota quod Ocham, ejusque sequaces negantes superficiem esse rem disUnclam a corpore, dicunt corpus et su- perficiem esse terminos supponentes pro eodem, diversis connotationibus : aiunt enim, quod pars exlremalis corporis est superficies ; de hac autem controversia non esl hic disputandi locus. Gonvincuntur vero falsitafis, quia hic Arisloteles vehe- menter suadel locum esse superficiem rea- liter distinctam a corpore. Nam cx pro- fesso negat hic texLu 8. locum esse corpus ; asserit vero locum esse lerminum conti- nentis ; disLinguit ergo inLer corpus, et terminum continenLis, et per consequens inLer superficiem et corpus.

(b) Primus modus esl, quod locus esl im- mobilis, etc. NoLa, quod circa loci immobi- liLaLem tam anLiqui, quam moderni Philo- sophanles diversas liabuerunL opiniones. Quidamenim anLiqui dixerunL, quod licet ArisLoLeles in libris Pliysicorum Lractet de

K!l

14.

Ockam.

Opinio multiplex de immo- bilitateloci'

Tom. III.

34

LIB. IV. PHYSIGORUM

15.

motii universaliter, specialiler tamen trac- lat de motu primi mobilis, ostendendo ejus per se passiones, ut quod sit uniformis, regularissimus, inflnitus, communis ; et sic de aliis ejus passionibus. Similiter de tem- pore, quod est quaedam passio : quia est passio motus primi mobilis, etnonaliorum motuum ; nec curat determinare de tem- pore, ut est passio aliorum moluum. Ita consimiliter definit locum prinii mobilis, non autem locumin universali, cum dicit, quod locus est ultimum corporis continen- tis immobile primum : definiLlocum,proul est superticies corporis, id est, alterius coeli continentis ; quoniam primum mobile habet aliud coelum ipsum continens, et ambiens, et illius cceli ambientis superfi- cies est oiii .!:i ) immobilis, sicut et illud coelum est immobile ; primum, id est, im- mediate ipsum primum mobile continens. lUa ergo ultima superficies corporis om- nino est immobilis, subjective et objective , cum illud coelum sit omnino incorrupti- bile, et aeternum ; et iste est primus modus explicandi loci immobilitatem.

Alii vero dicunt, loca elementorum na- turaliter esse distincta, ita quod concavum unius elementiest locus immobilis alterius elementi, ita ul ultra illud concavum nunquam naturaliler ulterius moveatur, necetiam continens ultra superficiem con- tenti naturaliter posit moveri. Hinc est, quod ultima elementorum naturaliter sunt immobilia. Explico lianc sentenliam exem- plo : Accipiamus centrum mundi, quod est ultimum inferius, et accipiamus ultimum superius, quod est concavum Lunse ; qua- tuor elementa, quse conlinentur infra ista duo ultima, habent loca sua determinata, et omnino immobilia, et superius et infe- rius : et pono exemplum de igne elemen- tari, et dico, quod concavum orbis Lunae sicest immobile, non quod non moveatur circulariter, sed sic est immobile, quod semper est permanens in eadem disposi- lione, id est, quod non potest transferri, nec ad inferius, nec ad superius ; et per consequens locus ultimoe superficiei ignis

16.

est immobilis ; imo dato per impossibile, quod totum corpus lunare annihilarelur, nunquam ignis ascenderet ultra locum, in quo nunc est, quia habet locum suum ultra quem ascendere non potest. Ideo su- perficies imaginata, ambiens ultimam su- perficiem ipsius sphserae ignis, est locus ejus immobilis in sursum, et deorsum, et quod dixi de igne, intelligendum est de omnibus elementis ; et haec videtur esse inlentio Aristotelis et Commentatoris in quarlo Physicorum textu comm. quadrage- simi primi, et quadragesimi secundi, Nam distinguunt locum a vase per immobilita- tem : quoniam vas secundumeos est locus mobilis, et pars fluvii ambiens navem, non est locus navis, sed habet rationem vasis, ac totus fluvius dicitur locus.

Tertius dicendi modus antiquorum est, quod speculatio de loco est duplex ; una Specuiaiio Mathematica, et altera naturalis : conside- duplex. ratio de loco Mathematica est, quando Aris- toteles definit locum dicens, locus est su- perficies corporis continentis, etc. Naturalis enim ut naturalis non considerat proprie rationem loci, sed rationem vasis. Omnis autem locus, qui habet rationem vasis, mo- bilis est. Unde observandum est, quod Ma- Ihematica consideratio de loco, est conside- ratio superficiei corporis continentis absque hoc, quod consideretur corpus naturale, cujus est illa superficies. Unde Mathema- tica considerat superficiem aeris ambien- tem, et continentem immediate, non cu- rando in quo corpore existat ; sed praecise illam considerat ab omni corpore naturali absolutam, atque ita est immobilis quia entia Mathematicalia sunt immobilia, quia abstrahunta motu, et a materia sensibili ; nec esL in tali abstractione mendacium, quia considerant haec praeter haec, non sine istis. Quare locus, ut de eo considerat Mathematicus, est omnino immobilis. Caeterum secundum naturalem considera- tionem mobilis est, et habet rationem va- sis : quia loci naturalis consideratio, nimi- rum quatenus superficies esl in corpore naturali hoc, vel illo, illa superficies est

QU^STIO III

35

bene mobilis, et siibjective, et objective ;

sicut etcorpus naturale cujus est. Et liaec

opinio videtur esse Comnientatoris in

hoc 4. comm. 131. ubi dicit, quod' conside-

ratio loci est magis Matliematica, quam na-

turalis.

.'"■ ^ Moderni autem Philosopliantes, alia via

ricorum salvant loci immobilitatem. Quidam enim

kanUiim dicunt, quod locus dicitur immobilis prop-

immo- ter immobilitatem situs, quantumcumque itate lo- r -a u

enim aer circumstans mutetur, vel mo- veatur : quia tamen locatum eumdeni situm semper retinet, diciturhabere locum immobilem; est enim situs omnino immo- bilis, quia non mutatur, nisi ad rautatio- nem situati, et non ad mulationem conli- nentis, cum sit in ipso situato subjeclive, et non in ipso continente ; atque adeo mu- tatur, et movetur ad motionem, et muta- tionem conlenti, sine situati,et continentis. Sed lisec positio s'are non potest : quia aut per situm inlelligit aliquid extra animam, aut aliquid existens in anima objective. Si secundum , palet quod non est ad proposi- tum. Si primum, aut situs dicit aliquod relativum, vel aliquod absolutum. Si dicit aliquod relativum, cujus fundamentum sit situalum, et terminus sit continens, sequi- tur necessario, quod ad variationem conti- nentis variatursitus, quia ad variationem • terraini variatur respectus. Si vero situs dicat aliquod reale absolutum, et hoc de genere Quantitatis, sequiturquod situs erit mobilis, quia omnis quanlilas continua vi- detur esse mobilis.

Ideo alii dicunt, quod locus est iramobi- lis per respectum ad priraam Intelligen- tiam, quse est omnino imniobilis; dicunt autem sic loquentes, quod locatum habet alium, et alium respeclum ad priraara In- telligentiara, nunc in Oriente, Meridie, et Occidente : talis autera respectus ad pri- raara Inlelligentiam, licet sit corrupLibilis objective. non est tamen mutabilis subjec- tive. Sed nec isla positio stare potest. Tum quia dubium supponit, quod varietur res- peclus prsesentiae ad primam Intelligentiara secundum variationem locorum, cum prima

18.

19.

Intelligentia sit omnibus in quocuraque loco existentibus oequaliter indistans, seu prsesens. Unde aliquis existens in Occi- dente est tam prsesens prirasc Intelligen- tia3, sicut si esset in Meridie, vel in Oriente in quacuraque parte universi : tura etiara, quia lantura assignat iinmobi- litatem loci formaliter accepti, niliil autera dicit de iramobilitate loci fundamentaliter.

Est etiara quidam alius dicendi modus, quod locus est iramobilis per respectum ad centrum, quod est oranino imraobile : sed neque hic modus dicendi salvat loci immobilitatem ; quoniani locus, qui dici. tur imraobilis, est ipsa superficies conti- nens, ut patet ex ratione loci. Cenlrura aulem mundi nihil conlinet, sed ab alio continetur, cum sit indivisibile.

Thoraistse aliura dicendi raodum imagi- nali sunt, qui in duobus consistit. Primum Opimo

, ... . , . ... Thomista-

est, quod ratio imraobilitatis loci consisLit ,-w»ic^em.

in respecLu, vel in ordine locati, quera ha- "^"fJcU^^

bet ad totura corpus sphoericura coeli, et

ad fixionem polorum, et centri. Secundura

est, quod ad unitatera numeralem loci suf-

ficit, quod ex parte locatorum servetur

idem ordo in specie ad totum coelum ; ex

parLe aulera coeli potest servari idem ordo

secundum numerum. Priraura declarant

ex coraparatione, quam facit Philosophus

in hoc quirlo, textu quadragesimo primo,

ubi dicit: Quapropter cum in eo quod mo-

vetur, quippiam moveaLur, raoveturque

id, quod intus est, ut in flumine navis, ut

va^e raagis quam loco utilur continenle;

vulL autera imraobilis esse locus. Quocirca

totus raagis fluvius locus est, quia irarao-

bilis totus est. Quibus verbis intendit Phi-

losophus quod in fluraine duo videraus :

Priraum, quod quffilibet pars fluvii decur-

rit, eo quod nulla pars aquae signatae per-

raanet. Secundura, quod toLus fluvius in

quanLum serval eumdem situm perraanet

jramobilis. Ex his duobus sequitur, quod

si navis ligetur in flumine per anchoram,

vel ad lignum, et coraparetur ad partes

aquae, quae subLerfluunt, dicitur esse in

alio, et alio loco materialiter , sicut in alio.

36

LIB.IV. PIIYSICORUM

et alio vase. Si autem comparetur ad lotum fluvium, dicitur esse semper in eodem loco : quia licet semper alia, et alia aqua subterfluat, tamen navis semper retinet eumdem ordinem ad totum fluvium ; et ut sic locus navis liabet immobilitatem, scili- cet per ordinem ad totum fluvium. 20. Et quod dictum est de navi locata in flu-

mine, applicant ad res locatas in universo. Nam licet quselibet pars universi sit mobi- lis, totum tamen universum non mutat locum subjecto, atque adeo locus sursum dicitur immobilis, quia concavum orbis Lunoe semper est in eadem distantia ad centrum. Similiter locus deorsum est im- mobilis, quia semper stat eadem distanlia centri ad concavum Lunse. Unde si locus sursum, et deorsum deberent mutari, opor- tet totum universum transferri : veluti si locus navis ligata? in flumine mutari debe- ret, oportet totum fluvium transferri. Et addunt, quod non solum locus sortitur im- mobilitatem ex ordine ad universum, quod non mutatur secundum substantiam, sed etiam ex fixione polorum, et centri : nam semper locatum est in eadem distantia non solum ad centrum, sed etiam ad polos.

Secundum autem, scilicet de unitate loci, in hunc modum declarant. Nam sicut Padus dicitur continue manere idem flu- men propter eumdem ordinem secundum speciem ad unicum fontem principium ip- sius , non quod aqua, quse est hodie in hac parte, sit illa, quae fuit heri ; nec ordo, qui est hodie hujus aquse, sit ille ordo idem numero, quem aquaprior habuit ad eum- dem fontem ; sed est consimilis in specie ad eumdem terminum numero, scilicet ad eumdem fontem numero. Ita in proposito ad unitatem numeralem loci sufficit, quod servetur idem ordo distantioe secundum speciem in omnibus superficiebus aeris, et aquse circumdantis locatum ad primum continens, quod manet idem numero, et quod non mutatur secundum subjectum. Et licet ordo superficierum aeris successive locantium (ut puta turrim) ad primum con- linens sit tantum unus specie, et alius, et

alius numero per variationem subjecti, el

fundamenti ; tamen^^ordo primi continentis

ad hujusmodi superficies mane idem nu-

mero, et non tantura idem specie.

(c) Locus esl mobilis sitnpliciler : quia Opinio

movelur ad motim continenlis, etc. Nota, ^^o'"*«'<^

' ' rum refel-

quod immobilitas loci non provenit, eo ^«'wr quod locus distet a polis mundi, et a centro terrae, ut dicebant Thomistse : quia nihil dicitur simpliciter immobile respectu ali- cujus mobilis, et variabilis, sed respectus distantioe est variabilis ; ergolocus respectu illius non est immobilis, et invariabilis. Probatur minor : quia variato subjeclo, variatur quodcumque accidens ipsius, sive absolutum, sive respectivum ; sed possibile est, imo de facto contingit, quod varietur localiler subjectum continens locatum; ergo et respectus in illofundatus. Nam de- tur, verbi gratia, quod manus mea sit iu aere actu faciens distare latera ipsius aeris, tunc illa superficies dicit respectum ad po- los, etc. Sed illa superficies potest variari si manus recedat ab illa parte aeris, tunc enim ille aer non est amplius locus, neque illa superficies manet sic amplius, scilicet habent latera sic distantia ; aut si ille aer moveatur, quia enim est corpus naturale, potest moveri localiter, et ibidem succe- dere alius numero ab eo : ergo subjecto eo- dem numero non manente, nuUum accidens manet idem numero, sive absolutura, sive respectivum, et tunc nec manebit idera lo- cus. Neque sufficit dicere, quod Thomista^ respondent, scilicet, quod quamvis superfi- cies, ut est ultiraum continentis, varietur, non tamen varialur, ut est ultiraura Uni- versi, quod est dicere, quod quauivis hoec nuraero superficies varietur, alia tamen illi succedit, quoe est in eadera distantia ad polos, etc. Et sic non dicitur variari super- ficies taliter distans, quamvis dicatur su- perficies variari, eo quod tota ratio loci in omnibus continentibus est ex prirao con- tinente, seu locante, scilicet coelo. Neque hoc, inquit Scotus, in secundo distinctione seciinda, qusestione quinta, sufficit dicere , quia contra hoc sic arguraentor : ideo illa

QUyESTIO III

37

superficies est iiltima Universi, quia primo

est uUima partis universi ; sed respectu

partis universi,hoc est, respectu illius con-

tinentis, cujus est superficies, est alia et

alia ; quia etiam variatur, et est aliud,

et aliud illud, cujus est : ergo etiam est

alia, et alia, respectu totius universi.

Probatur consequentia ; quia non erat

respectu universi, nisi quia et parlis uni-

versi, quod talis sit respectu universi,

quiaest talis respectu alicujus partis,quae

erat major hujus discursus. Probatur a si-

mili, licet enim sint in aliquo toto multse

partes, tamenquod compelit ipsi per unam

partem prj^ecise, et postea per aliam prae-

cise, non est idem numero ; verbi gratia, .-i

modo mihi competit esse claudum per dex-

terum pedem, et postea sanum contingat

esse claudum per sinistrum prajcise, non

est eadem numero clauditas,quamvis per

partes ejusdem totius hoc mihi adveniat.

Similiter si distare modo a centro, et a po-

lis mundi per decem dietas contingat mihi

per hanc superficiem, quoe modo me cir-

cumscribit, et eadem distanlia contingat

per aliam, quse superficies sunt partesuni-

versi, tamen alia quidem, et alia distantia

est, et immobililas respectu universi ; si-

quidem alia, et alia respectu partis uni-

versi, scilicet alterius, et alterius superfi-

ciei : non ergo sumenda est hujusmodi

immobilitas loci penes talem distantiam, si

quidem est multiplex, el simpliciter mo-

bilis , quia subjectum est multiplex, et

simplici termobile.

22. (^) Sed lamen est inmobilis^ secundum

\Timmo- sequivalentiam. Nota, quod Scotus in 2. ubi

itate lo- supra dicit, quod locus habet immobiIit'\-

tem oppositam omnino motui locali, et in-

corruplibilitalem secundum asquivalen-

liam, per comparationem ad motum loca-

lem. Primum probatur, quia si locus, qui

dicatur /l,moveretur localiter, recederet

ab uno loco, et accederet ad alium : ergo

si A recedit a loco, erat in loco ; et tunc

qusero de illo loco, a quo recedit locus A,

moveaturne, an non localiter ; si non, ergo

neque A, scilicet, primus locus movetur

localiter, quia non est major ratio de uno, quam de alio. Si sic, ergo erat in loco, et tunc de alio loco, et sic in infinitum. Ne ergo detur hujusmodi processus in infini- tum in locis, dicendum est, quod locus non movetur localiter, et eadem ratio for- mari poterat de loco ad quem accederet locus A, si moveretur localiter. Secundo probatur, quod neque per accidens possit locus moveri, quia tunc similiter esset in infinitum processus, sicut prius. Probatur sequela, quia si locus movetur per acci- dens, per accidens estin loco ; sicut motis nobis moventur omnia, quoe sunt innobis : et sicut cum moveor, movetur etiam per accidens superficies mea, et albedo niea, et similitudo mea : sicut ergoego sum per se in alio, et alio loco, ila etiam accidentia mea sunt per accidens in alio, et alio loco, Similiter dicendum est de loco, quod si movetur per accidens, est per accidens in alio, et alio loco , alias non moveretur lo- caliter ; et idem de illo alio, etalio loco, quod si moverentur per accidens, daretur processus in infinitum. Probatur tertio esse inconveniens Idcum moveri per accidens ; inde enim sequeretur, quod fixum move- retur, id est, quod locus, quem oportet esse fixum, moveretur ; in quantum enim locus locat, quiescit : quia locus non mo- vetur ad locabile, sed potius locabile rao- vetur ad locum acquirendo aliam, et aliam superficiem loci.

Secundum probatur, scilicet incorrupti- bilitas loci ; licet enim corrumpatur locus moto ejus subjeclo, id est, aere localiter, ita ut moto aere localiter non maneat in eodem ratio loci, qua3 prius,sicut probatum est, nequc eadem ratio loci potest manere in aqua succedenle, quia idem accidens numero non potest manere in duobus sub- jectis : tamen illa ratio loci succedens, quoe est alia a ratione prsecedenti .secundum va- rietalem, est eadem prsecedenli per aequi- valentiam quantum ad motum localem : nam ita incompossibile est motum localem esse ab hoc loco in hunc locum, sicut si es- set omnino idem numero locus : nullus au-

23

24.

38 LIB. IV. PHYSICORUM

tem idem motus localis polest esse ab uno maxime dissentiunt pliilosophantes, ita ut

ubi, ad aliud ubi, quoe duo ubi non non solum SancLi Tlioma3 Scliola ScoLicse

correspondeani duobus locis diffcrentibus adversetur, sed etiam inter se el ipsi Tho-

specie propLer spalium interceptum : quia mist;E, et ScoListoe non consentianl. Ideo.ut

talia loca habent alium respectum non Lan- exacLe hsec conclusio expliceLur, definiLio-

tum numero, sed etiam specie ad totum nera loci traditam ab ArisLotole, quomodo

universum ; loca autem specie dislincLa a Thomista3,et alii exponant, indicabo ; dein-

respecLu universi sunt, sursum, deorsum, de quse sit gerraana DocLorisSubLilisinLen-

dextrum, sinistrum, anle et relro, quae lio <^'ii"ea loci quiddiLaLein, aperiam. sunt species loci posiLa? ab Aristolele in Quoad priraum, Scotus, quaestione prima j)^^^^-^

lioc quarLo, cL hujusmodi loca sic specie hujus libri, definiLionem loci sic declarat, '0« ex-pn

diFferentia sunl diversae saperficies, quse pra^noLando quid invenire siL in loco : esL

differunL speeie,non quia superficies, quia siquidem superficies corporis, est et du-

ut sic, sunt ejusdem speciei ; sed quia su- plex respectus, quorum alter est loci ad

perficies, in quibus sunt respectus innuen- locaLum, uL continentis adcontentuni; alter

tes diversara differentiam consLiLuLivara vero disLanLioe a centro, et a polis raundi ;

diversi loci : et ex hoc illi respectus, qui est eLiara qualiLas conservaLiva locati. IIu-

sunt tantura nuraero alii, videntur unus jusraodi auLem qualitas invenitur in loco,

numero, quia ita sunL indistincti respeclu secundum quod locus accipitur pro loco

motus localis, sicuL si LanLura esset unus nalurali conservativo locati, de quo posLea

respectu numero, '"sicut, verbi gratia, hsec dicturi sumus : raodo solum de loco prae-

vox homo, quotiescumque proIaLa dicitur ciso, qui ut sic dicit superficiem, et illos

una vox nuraero eL disLingui nuraero ab respectus, ponit hanc conclusionera : Locus

hac voce lapis, et tamen impossibile esL, diciL superficiem corporis conLinentis, et

eamdem vocem numero bis proferri, quoL duplicera respeclum ; supponit Lamen pro

enim sunL proIaLiones, tol sunL voces nu- superficie de genere QuanLitatis, et conno-

mero distinctae,atque ita hoec vox homo, et lat duplicera relationem, quarura altera

hsec, lapis, non tanLum nuraero, sed eLiara esL relaLio conLinentiae loci ad locatura ; al-

specie distinguuntur ; taraen quia respectu tera disLanLiae loci acenLro, et a polis mun-

conceptus significatiper hanc vocem homo, di. Probat primara partem conclusionis ex

semel prolatara sequivalet huic voci h^mo, Aristotele ponente locura in genere Quan-

ilerum proIaLae per sequivalenLiam res- titatis : ergo aliqua species Quantitatis est

pectu significati, dicuntur esse una vox locus , al esse non polest trina diraensio,

numero /iomo, et homo, lapis, et lapi^ bis, nec una LanLura sufficiL ; ergo esL superfi-

eL raillies proIaLae. Sic in proposiLo locus cies. Secundo probatur ; locus est aequalis

dicitur iraraobilis per se, et per accidens locato;sed ex his, quae dicit locus, sola

localiLer, et est corruptibilis moto subjecto superficies est tequalis locaLo, et non ali-

localiLer, quia Lunc non maneL amplius eo qua relaLio : ergo locus est superficies. Se-

illa relatio ; est tamen incorrupLibilis se- cundara parlem sic probaL : sicut se habet

cundura aequivalentiara, quia necessario genus ad sua significaLa, siclocus ad sua ,

succediL illi corpori, in quo fuit isLa raLio sedgenus licetdicat naturam, et secundam

loci, aliud corpiis, in quo est alia ratio loci inLenlionem, supponiL pro naLura conno-

numero a praecedenLi, eadera tamen praece- tando secundam inlentionera : ergo locus

denti secundum aequivalentiara per corapa- supponit pro superficie, connotando illas

ralionera ad motura localem. duas relaLiones. GonfirraaLur ex ArisLoLelis

(e) ZocMs es/ swper/Zcies. Nola, quod in ex- definiLione , ubi dicit : Locus est superfi-

plicatione hujus conclusionis (in qua gra- cies corporis conLinenLis iraraobilis, deno-

vissimi Tneologi, el Philosjphi conveniunL) tans in verbo conlinentis relalioneni conti-

QU^STIO III

39

nentise : non enim qusecumque superficies, sed quse est ultiraa corporis conlinenlis versus locatum, est locus, ergo talem su- perficiem concomitatur respectus conli- nentiae loci ad locatum, ut locus sit super- ficies. 25 Ex hoc infert Sotus lianc relationem con-

tinentiiB, quam habet locus ad locatum, et quam dicit superficies,quoeest locus, illa connotando, esse passionem, effectumque formalem loci. Secundo, infert definitio- nera loci descriptivara esse, quia per pas- sionem datur, scilicet per hanc relationem. Tertio, infert locum esse rem absolutam secundum esse, et relativani secundum dici.

Secunda relatio denotatur in definitione, in verbo iinmobilis : per hanc enim intel- ligit Aristoleles respectum distantiffi ad cen- trum, et ad polos mundi.

Toletus fere idem dicit aliter explicatum. Locus, inquit, formaliter est superficies, non autem quaelibet, sed habentis relatio- nem ad locatum, scilicet corporis continen- lis locatum, quod ideo habet relationem ad locatum, quia ipsum ambit, et conlinet : essentia igitur loci est superficiem esse, quia est quantitas , atque ita superficies est genus proximum ad locura : differentia autem est subjectura ejus, scilicet corpus continens. Modus iste definiendiprobalissi- raus est, et a nobis pluries repelitur, et ab Aristotele desumptus. Accidenlia enim de- finiunturper subjectum, quodest differen- tiacontrahens genus, ut curvitas nasi facit similalem. Similiter superficies corporis continentis facit locum, et relationes illse continenliae, et distantise sive immobilita- tis, non inveniuntur (inquit) in entitale loci ; sed prima scilicet continentiae in cor- pore esl ambiente, quod ut sic est ejus dif- ferentia raodo dicto. Per aliam auteni, quara dicit ly immobilis, denotatur modus sic se habendi immobiliter, quod superfi- cies sic se habeat, quod alibi talera modum sic se habendi non habeat. Diciturautom locus immobilis : quia quamvis superficies mutentur, el corpora continentia,simulque

cum illis relationes continentine, et distan- tia3 in individuo , quia mutatis subjectis mutantur et accidentia ; tamen manent in specie, quia omnes relationes sunt ad eumdem terrainura distantire, et sufficit ad unilatera loci numeralem, quod relationes dislantiae sint ejusdem speciei, et ad eum- dem terminum.

Scotus in secundo, distinctione secunda, 26. quoeslione quinta, et in Quodlibelo, quses- tione undecima, eamdem sequitur opinio- nem, diverso tamen modo explicatara ; cujus doctrinara tam a Thomistis illam re- ferentibus, et refutantibus, quara a qui- busdara Scotistis illam sequentibus, ita ex- planatur : Locus est superficies corporis continentis immobilis, qui supponit male- rialiter pro superficie, et formaliter pro relatione distantia?, et continentice. Locum autera supponere pro superficie ex ip.sa Aristotelis definitione eliciunt : nam dicit, quod locus est superficies, etc. Tum quia ea, qua3 ponuntur in aliqua definitione, vel sunt seque essentialia, vel oeque accidenta- lia ; at superficies, et relalio distantioe, et conlinentioe ponuntur in hac definitione ; ergo sunt seque essentialia loco, et per consequens locus supponit formaliter pro illis respectibus. Et confirmatur, quia il- lud est de essentia alicujus, quo variato, variatur ejus essentia, el quo non variato, essentia non variatur ; sed variata relatione distantioe, et raanente eadera superficie, variatur locus : et non variata relatione, variatis superficiebus non variaLur locus ; ergo illa duplex relatio est forraaliter lo- cus. Tertio probatur a Tolelo : locus est superficies cum tali duplici relatione ; sed superficies contrahitur per talem relatio- nem, ut sit locus ; ergo locus formaliter est relalio. Probatur consequentia, quia constituens, et deterrainans habet formoe locum.

Haec expositio (videri meo) non est con- ^_ formis doctrinae Scoti : quapropler ut doc- Opinloguo- trina Scoti melius intelligatur, observan- ^^^tisfa- dum est primo ex eodem Scolo m o?mr/o '""'" '^?,'?."

^ ' Ci qutuut-

distinctione decima, quod corpus quantum, taie rejici-

tur.

I

40

LIB. IV. PHYSICORUM

28

eo quod tale est, liabet positionem, quoe est passioquantltalis, hoc est, ordinem partium in toto, ita ut lioec pars liabeal ad illam ordinem inferioris, vel superioris, Rursus secundum lianc rationem corporeitatis tale corpus locabile est in aliquo loco , quoe lo- cabililas, etaptitudojadlocari est ejus pas- sio ; quod quidem corpus, quando locali- ter movetur, transit ab uno ubi, ad aliud ubi : lermini enim aquo, et ad quem, inter quos moLus localis fit, sunt duo ubi.

Secundo observandum est, quod corpus esse in hoc ubi est esse in loco ; et hoc est circumscribi a loco, vel a superficie corpo- ris continentis : et ad hanc relationem ex- trinsecus advenientem, quse est ubi, conse- quitur slatim alia relalio extrinsecus adve- niens, quoe est situs ; qme quidem est relatio ordinis partiumadlocum, sive par- tium locati ad partes loci, vel locantis, ita scilicel quod partes locati coextenduntur partibus loci, et totumlocatum commensu- ratur toti loco, in quo habet ubi.

Tertio observandum est, quod in super- ficie continente, et circumscribente loca- tum, vel in corpore cujus est superficies, correspondet una relatio, qua3 dicitur ubi activum, ex hoc quod continet, et circum- dat locatum : vel, ut melius loquar, ex hoc quod locatum est praesens loco, itaquod ultra corpus locatum, et locans nihil abso- lutum invenire estin loco, seu in superfi- cie pertinens ad rationem loci , sed quid- quid invenitur, est respectivum : invenitur enim el ubi activum, et forte invenitur etiam et situsactivus situans locatum, re- latio videlicet correspondens in loco illi, qua3 est in locato, secundum quod partes locati habent ordinem ad locum, eo quod sunt in loco. Similiter, quia locus locat, et circumscribit locatum, ex quo in ipso est ubi activum, quoe est relatio continentiae, erit quidem et situs activus, relatio scili- cet a qua locus dicetur situans Iocatum,hoc est, quod partes loci ordinem habeant ad partes locati, secundum quod partes locati respondent partibus loci. Invenitur etiam relatio immobilitatis, a qua locus esl im-

mobilis, cujus differentioe sunt sursum, et deorsum, quoe proportionabiliter inveniun- tur etiam in locaLo passive, sicut in loco active, ita ut locus locet immobililer sur- sum, vel deorsum, et locatum locetur sur- sum, vel deorsum.

Ex his dico primo, quod non est de ra- tione loci.quod locus qui est superficies, 5cort sen-

.. ,. n ■ .1- • tentia de

sit corporis contmentis superncies. Isi ennn guidditate separata esset talis superficies, ita ut non loci exph- esset ultimum illius corporis, adhuc esset locus, et praecise conLinens. Probatur con- clusio : locus circumscribere debet locatum secundum superficiem indivisibilem in proTundum, eo quod cum debeat oequari locato tantum secundum latitudinem, et longitudinem, dimensio profundiLatis im- pertinens sit ad locum ; ergo non est de ratione loci, nisiquod sit superficies conti- nens, non autem quod sit corporis conti- nentis.

Dico secundo, quod locus non componi- tur intrinsece ex superficie, et respectibus. Probatur conclusio : absolutum et respec- tus non faciunt per se unum conceptum ; sed locus est quid absolutum, ergo non componitur ex superficie, quoe est quid absolutum, et respectibus. Consequentia est legitima, et minor est evidens : et ma- jor est Scoti, Quodlibeto undecimo, impro- bantis,quod uhi per se importet absolutum, etrespectum : absolutum enim, inquit, et respectus non faciunt unum per se concep- tum : sed cujuscumque generis est concep- tusper se unus, neque absolutum conlra- hit respectum, neque e contra. Hac conclu- sione apparet, quam male Toletus intelle- xit Scotum, quando pro illo format ralio- Toleius nem dicens, quod respcvtus contrahit ^ii- SJ-^ "^^0- perficiem ad constitutionem loci , locus tvm. enim est unum per se : ex absoluto autem et respectivo nequit fieri unum per se, sed unum dumtaxatper accidens.

Dico tertio, quod locus est formaliler, id esL, quidditative superficies continens im- mobililer per sequivalentiam. In hac con- clusione volo dicere Genus loci es->e super- ficiem, differentia autem contrahens Genus,

QUyESTIO III

41

est ea quse ila contrahit superficiem, ut in tali superficie slatim oriantur tales relatio- nei supradictiie, el constituatur ex tali Ge- nere, etex tali differentia non cognita, nisi per has ejus relationes, hoec species, scili- cet, locus. Ilaec conclusio habet robur in Aristotelis doctrina,docentisdefinire perpas- siones magis rei naturam indicantes, quia ferenuUadifferentia nobis cognoscibilisest. Insuper et in hoc quarto libro asserit Aris-

Secundo probatur. Gorpus per divinam potentiam potest esse in loco definitive sine ubi passivo circumscriptivo : ergo locus locans corpus definitive sine ubb activo cir- cumscriptivo. Antecedens probatur, sic se habent corpus et locus ad ubi, sicut se ha- bent activum, et passivum ad actionem, et passionem : sed Deus potest facere quod manente activo, et passivo, non sit inter illa actio, et passio ; ergo etiam potest fa-

32.

toteles loci naturam per ejUs proprietates cere, quod manentibus corpore et loco, non

indagandam esse. Quod autem locus na- turam harum relationum in suaquidditnte includat, probatur, et primo de respecLu continentiae. Nam Aristoteles in hoc libro asserit, quod idem locus manet succeden- tibus sibi invicem corporibus ; ergo relatio continentiae, quam hic locus ad hoc corpus contentum habebat, non erat de ratione loci. Probatur consequentia, quia relatio perit perempto ejus termino : ergo ablato locato a loco aufertur relalio loci continen- tiye ad localum, et adhuc non periL Iocus,si eadem maneat superficies ; ergo in ralione loci non erit talis relatio.

Confirmalur ratione Scoti.Quodlibeto un- decimo, sic dicentis : Variato contento, va- rialur relatio ipsi corrrespondens, scilicet in loco, ct ita est aliud, et aliud continere respectu alterius, et alterius contenti : sed non variatur extremum relalum, quia idem estcontinens, atque ita idem locus ; ergo locus pra3cise est conlinens absque relatione et ponit exemplum : Gorpus ha- bensalbedinem, si secundum eam est si- mile muUis, multas habent similitudines : quia similitudo numeratur, termino nu- merato, sed tamen ipsum non est multa similia, sed unum simile ; sicut habens multas scientias est unum sciens : quia con- cretum non numeralur ad solam formae numeralionem, sed oportet, quod cum hoc sit numeratio suppositi habentis formam ; ergo similiter quando in eadem superficie succedunt multa corpora circumscribenda, variatur relatio continentise, ut tamen ma- net idem locus ; ergo locus quid aliud est relatione.

sit inter illa relatio ubi. Major probatur ; quia ita videtur habitudo media inter lo- cum, etcorpus, sicut actio, et passio inter agens, et patiens. IMinor est de fide, Danie- lis tertio, ubi diciturignem non combus- sisse tres pueros missos in fornacera ; ergo sicut manente activo, et passivo, non fuit actio et passio, ita etiam manente loco, et locato, non erit ubi activum, neque ubi pas sivum.

Tertio probatur ; non est conlradiclio absolutum numero absque respectu ex- trinsecus sibi advenienle ; sed tam ubi pas- sivum respectu corporis locati, quam ubi activum respectu superficiei locantis sunt respectus extrinsecus advenientes ; ergo nulla est implicalio manere sine talibus respectibus. Gonsequentia est boni, et mi- nor certissima in doctrina Scoli. Major au- tem probatur ; natura talium relationum est, ut posito fundamento, et termino ad- huc non necessario ponantur , ut probat ipse Scotus quodlib. II. sed tunc ultra im- plicatio est manere sine pertinente ad ejus essentiam ; ergo respectu ubi non est de essentia loci.

Quarto probatur verbis Scoti, sic dicen- tis : Non apparet contradictio superficiem concavam esse sine respectu ad aliud cor- pus, ut contentum ; sicut enim argutum est de locatione passiva, sic potest argui de localione acliva.

Quinto probatur ex eodera sic dicente : Potest Deus conservare idera locabile et eumdom locum, et tamen non manebit ea- dem circumscriptio : quia corpus est ab- sens ab illo loco, et hoc etiampotest natura

33.

42

LIB. IV. PHYSICORUM

34

facere, ponendo aliud corpus praesens illi loco : non igilur isla extrema locum, et locabile necessario consequitur ipsum ubi : tunc ultra, eadem est ratio de ubi activo, quJE de passivo ; ergo sicut datur corpus locabile sine ubi passivo, dabilis est etiam sine loco, vel activo ; ergo ubi activum est extra rationem loci : ubi autem activum nihil aliud est, quam respecLus, sive rela- tio fundata in ultima superficie continentis circumscriptive et terminata ad corpus conlentum, sive circumscriptum ; ergo ta- lis respectus non est de ejus ratione.

Probatur eliam hoc ipsum de relalione immobilitatis. Locus est incorruplibilis per sequivalentiam ; ergo relatio immobilitatis non est de ejus definitione. Probatur con- sequentia: incorruptibilitas per aequivalen- tiam nihil aliud est, nisi quod nequeatlo- cabile per motum localem acquirere illud aliud ubi, sicut neque exislens in primo ubi moveri ad ipsummet ubi, quod habet, et quod in eodem instanti, quo corpus, verbi gratia, A, recedit ab aere, subintrat aliud corpus faciens latera continentis dis- lare eadem specie distincti cum prseceden- te, qua pr.^Bcedens locus distabat,hoc autem non est nisi habere similem respectum con- tinentise ad idem corpus locatum ; et per consequens illam succedentem superficiem similem essepr3ecedenti,vel potius propor- tionari ad illara , eo quod sicut se habet una ad locatum, sic et alia ; ergo immoln- litas minus est de ratione loci. Probalur consequentia : quia unam rem habere pro- portionem ad aliam, est supponere ipsam rem jam in suo esse constitutam, et referri ad aliam ; ergo iste locus numero m eodem instanti succedens alteri loco numero, qui ad ipsum habet proportionem, est prius in suo esse conslitutus, et per consequens immobilitas non est de quidditate illius.

Exhis, definitionis loci traditae ab Aris- tolele verus sensus apparet ; improbatio etiam opinionis Thomistarum ; et similiter mala Scoli interprelalio existimantium Scotum tenuisse locum componi ex abso- luto, et respectivo, et hic quye diximus

concordanda sunt, qure tradit Scotu? in hsc

quseslione.

(f) Parliculse loci copulantur ad eumdem QuanUia

lerminum, etc. Nota, in quantitatibus con- "* ^"p''

^ ce-; sun

tinuis duo esse genera partium; qusedsim paries, sr sunt integrales, sive materiales : qusedam riaies e vero sunt formales. Materiales sunt, quae /'^'"'"^'^* copulantur terminis communibus, ut duo palmi in Iinea,vel quatuor pedes in ligno ; et hae partes suntejusdemnaturaecum ipso toto, quaevis enim pars est quantitas. Par- tes vero formales sunt ipsi termini, quibus copulantur parles materiales. Et vocantur formales, quia uniunt quantitatem : et hu- jusmodi partes sunt indivisibiles divisione, qua est divisibile illud quod copulant , ut punclum, quod copulat partes lineae, est omnino indivisibile ; linea vero esl indivisi- bilis secundum latitudinem, et ideo copu- lat partes superficiei. Rursus, quia partes corporis tribus modis dividuntur, superfi- cies, qua copulantur, non nisi duobus mo- dis dividitur ; et quoniam partcs lemporis dividuntur secundum durationem, idcirco instans, quo copulantur, est indivisibile secundum durationem ; omnes igitur par- tes formales carent divisione illius quod copulant.

NoLa secundo ex libro sexto Physicorum, g^ capitulo primo, quod sicut est verum di- Quantita.

noncompi

cere omnem quantitatem componi, et ac- nitur ex crescere ex partibus materialibus, ita fal- j^j!,^aU- sum est dicere quanlitatem aliquam com- *"*• poni ex partibus formalibus, eo quod nuUa quantitas continua compoiiitur ex indivisibi- libus.Quodsicprobatur;sumaturIinea duo- rum palmorum ADC, puncto^, quod est in medio ejus copulans parLes, repugnat esse divisibile, quia tunc linea esset major duo- rum palmorum : constabil enim ex duobus palmis,et ex illa extensione, quamconcedis habere punctum B, quod est contra suppo- situm. Gum ergo locus sitquantitas conti- nua, quae extrinsece cjntinet localum, et ejusparles copulantur eodem tempore, quo copulantur partes locati, intellige, non eo- dem termino numero, sed proportione, el per correspondontiam ; ut sicut pars loci

QUiESTIO IV

43

correspondet parLi locati, sicetiam termi- nus partium loci correspondet termino communi parlium locati. Scotus tamen, ut vides, dicit quod copulantur ad eumdem terminum communem, scilicet ad lineam, ad quam copulanlur pirtes superficiei. Di- citque AristoLelem in Praedicamentis loqui de loco secundum famosiLatem.Nam opinio antiquorum de loco, fuit, quod locus esset spatium trina dimensione prseditum, et capax locandorum. Quod cum corpore est occupatum dicilur plenum, et cum corpore caret, dicitur vacuum, ut vidimus supra. (g) Loca non sunt contraria nisi ratione dispositioniiin, etc. Nota quod posset etiam dici, quod locus sursum in ratione supre- mi, et locus deorsum in ratione infimi, non sunt quantilates, sed poLius ad aliquid. Yel dici posset, quod locus sursum, et locus deorsum non sunt contrarii, quia eadem res respeclu diversorum est suprema, et infima : nam media regio aeris respectu nostri, est suprema, et respectu coelorum est infima.

QU^STIO IV

Utrum locus sit sequalis locato

Aristot. cap. 3. fex<. 33, Simplic. Themist. Aver- roes ibidem. D. Thom. lecl. 5. Albert. Mago. tract. 1. cap. 7 Ganonic. qiuvst. 1. arl. "1, Coain.bi'ic. et Ruvius in exposil. cap. 4 disp. 19. g 3. 7iiim. [). Roccus inparap/trasi cap. 6.

Arguitur quod non : quia illse quan- titates non sunt ad invicem compara- bilesin magnitudine, quoe sunt di- versorum generum ; sed locus, et corpus locatum sunt divei'sorum ge- ncrum : ergo, etc. Major patet per delinitionem proportionis : quia pro- )efimtio portio est duarum quantilaturn ejus-

■oportio- . . , ,. ,

nis. demgeneris unius ad atiam certa re-

latio in quantitate. Item, patet ma-

jor per Commentatorem quarto hu-

ju3, comm. 3. ubi dicit, quodcompa-

rabiliaad invicem debent esse ejus- dem speciei specialissimae. Et minor probatur, quia vel locus est de alio gencre generalissimo, vel saltem al- terius speciei specialissimte a corpo- re : nam superficies est alterius spe- ciei specialissinice a corpore.

Item, nullum continens est'3equale contento per ipsum ; sed locus est continens locatum, igitur locus eat major locato.

Tertio, quia aqua est locus pro- prius terrae,aer locus proprius aquae, ignis locus proprius aeris, et coelum proprius locus ignis,et coelum est ma- jus igne, ignis major aere, aer major aqua,et aqua major terra : igitur lo- cus est major locato, etper conse- quens non sequalis. Prima pars ante- cedentis apparet in isto quarto, text. 33. Et sccunda apparet in secundo Meteororum , ubi dicitur, quod coe- lum est multo majus quam tota massa elementorum.

Item, quod elementumsuperiussit majus inferiori, et contento, patet per loquentes de proportione elemento- rum ; qui omnes concedunt, quod elementum superius est majus infe- riori excepta aqua, quam ali(|ui di- cunt esse minorem terra, et hoc po- sito, adhuc habetur propositum : quia si aqua, qut© est locus terra?, sitminor terra, sequitur quod locus non est sequalis locato, sed minor.

Quarto, nuUa superficies est aequa- lis corpori ; sed locus est superfi- cies, et locatum corpus ; ergo, etc. Major patet : quia aequalitas magni- tudinum attenditur penes ipsarum dimensiones ; modo corpus habet tres dimensiones, et superficies unam so- lam : ergo, etc.

Quinto, quia idem est locus natu-

44

LIB. IV. PHYSIGORUM

ralistotius, et partis , ut totius terra3, et unius glebte, ut patet terfcio hujus, text. 52. et 1. Coeli. 19. 58. 73. 80. igitur si locus est sequalis locato, se- quitur quod sit sequalis toti, et parti, quod est impossibile.

Sexto, quia locus ultimae sphaerse, nonest sequalis ultimae sphserse, et tamen ipsiuscstaliquis locus : igitur non est omnis locus asqualis locato suo. Major patet : quia impossibile est esse tantum corpus, quantum est ultima sphsera, quia ipsum est maxi- mum, eo quod continet omnia aha. Minor probatur : quiaultima spheera movetur localiter, quod non potest esse nisi sit in loco. Oppositum ar- guitur per Aristotelem in isto 4. text. 33.

Locus est Notandum, quod quidam est locus dupiex, proprius, qui continet locatum, et

Iproprius -i -i i i r. •

et commu- nihil plus ; ut superlicies aeris im- m^diata columnae continet colum- nam, et nihil plus ; igitur est locus proprius column^e. Alius est locus communis alicujus locati, scilicet qui continet locatum, et aliquid ul- tra. Ex quibus definitionibus, sequi- turquod ultimasphEera non habetlo- cum proprium, nec communem , quia non habet aliffuod continens ipsam pr^ecise, aut continens ipsam cum aliquo alio. Secundo sequitur quod^iunquam pars inexistens toti habet locum proprium. Probatur, quia quEelibet superficies separata, et discontinua ab illa parte continet illam partem, et cum hoc aliquid aliud. Tertio, sequitur quod super- ficies concava coeli versus nos, non est locus proprius ignis : quia cum hoc, quod continet ignem, continet aliquid aliud, scilicet aerenij aquam, et terram. Eodem modo probaretur

quod concava superficies sphserae ignis non est locus proprius aeris , quia cum hoc continet terram, et aquam. Verum est tamen, quod con- cavum coeli est proprius locus totius massfe elementorum, et concavum sph^rge ignis non est locus proprius aggregati ex tribus elementis, et mixtis infra contentis.

Secundo, notandum quod \o(^m^ ^fariam po potcst dici a^qualis locato dupliciter. ^^'laiislo Uno modo secundum continentiam ; <^«'^- alio modo secundum dimensiones. Item si intelligatur esse asqualis se- cundum dimensiones , lunc hoc est tripliciter; vel quod sunt asquales se- cundum unam dimensionem, ut quod locus sit seque longus, sicut locatum, aut secundum duas, vel se- cundum tres.

4

Tertio,notandum quod profunditas Profundi- corporis potest accipi dupliciter : uno rS ^dupii. modo socundum unam Iineam,vel su- pS^wn''" perficiem ; verlji gratia, si sit unum corpus cubum, cujus dua3 superficies opposittB sint alba3, et aliae duce op- positaesint rube^ ; et iterum,ali« dua3 nigrge. Tunc longitudo corporis est sumenda secundum lineam, vel su- perficiem protractam a superficie al- ba, ad superticiem albam, sed lati- tudo est sumenda secundum lineam, vel superficiem protractam inter su- perficies nigras ; et tuncsumenda est profanditas secundum lineam, vel superficiem protractam inter super- ficies rubeas. Alio modo sumitur profunditas pro tota capacitate cor- poris. Ex Iiis ponuntuf conclusiones. _

^ Locus est

Primaconclusio : Locus est(a) sequci- ^gtiaHs lo-

catosecun-

lis locato secundum continentiam. rfum cou/i-

T-w 1 , . . • •, 1 nenliam.

Probatur, quia nisi ita esset, seque- retur quod esset aliquis locus sine

QU^STIO IV

45

corpore, vel aliquod corpus ultracoe-

luni sineloco; consequens est impos-

sibile, quia tunc csset dare vacuum.

Consequentia probatur : quia si locus

plus contineat, sive sit major quam

locatum , tunc de tanto est locus va-

cuus de quanto locatum est minus

loco. Si vero locus est minor, de

anto locatum non circumdatur alio

corpore, et per consequens circa il-

lud est vacuum.

Secunda conclusio : Locus est iequa-

^cus esf. lis locato secundum duas dimensio-

)o secun- nes, ita quod superficics quse est lo-

nensio- cus,et superficies exlruiseca locatiad

"^*' invicem a^quales.Probatur sic : quia

illae magnitudines sunt ad invicem ae-

quales,quarum una supraposita alteri

neutra excedit reliquam ; sed sic est

de illis duabus superficiebus : ergo,

etc. Major patet : quia est principium

InGeometria. Minor probatur, quia

locus superponitur superficiei locati,

et neutra excedit reliquam ; quia si

altera reliquam excederet, jam non

essent requales secundum continen-

tiam.

Tertia conclusio : Accipiendo di- mensiones corporis secundum lineas rectas, vel superficies, locus est a3- qualis locato. Probatur ; quia locus est ajqualis omnibus superficiebus circumstantis locati simul sumptis ; sed secundum unam istarum super- ficicrum est sumenda longitudo, se- cundum aliam latitudo, et secundum aliam profunditas, ut patet de cor- pore quadrato ; igitur, sic sumendo dimensiones, sequitur quod locus sit aequalis locato.

Quarta conclu^^io : Sumendo pro- funditatem corporis pro tota capaci- tate corporis, impossibile est, quod locus sit aequalis locato, imo in infi-

nitum cxceditur a locato, ut ly in in- finitum denotat proportionem, sicut patet ex una qugestione secundi.

Ex istis conclusionibus inferuntur aliqua corollaria : Primum corolla- rium est istud, quod A, ei B, sunt duo corpora aequalia, et tamen ipso- rum sunt in«qualia. Probatur : quia sint A, et B, duo corpora cubica, et utrumque habeat in qualibet super- ficie quatuor pcdes , tunc sequitur quod aggregatum ex omnibus su- perficiebus ipsius A, secundum lon- gitudinemest duorum pedum : tunc pono quod B dividatur in octo cubos sequales, quorum unussuperponatur alteri, et sic de quolibet ad modum columnse quadrilaterge, tunc ista co- lumna B, habet quatuor superficics secundum profundum, quarum quae- libet estocto pedum : igitur aggrega- tum ex illis quatuor superficiebus se- cundum longum esset trium pedum, et tamen in duobus extremis habeat duos pedes ; igitur totum aggrega- tum ex superficiebus ipsius B, se- cundum longitudinem est trium pe- dum : igitur per secundam supposi- tionem locus ipsius B, esset prcGcise trium pedum ; sed locus ipsius A, est praecise duorum pedum , ut pro- batum fuit : igitur A, et B, sunt duo corpora asqualia et tamen ipsorum sunt inaequalia loca.

Secundum corollarium est, quod in^equaUum corporum sunt asqua- lia loca. Probatur , retento casu eodem, et posito ultra, quod A, aug- mentetur donec occupet locum prce- cise, quantum nunc occupat B, tunc A, ei B, essent inaequalia : quia A prius fuit aequale B, et jam est aug- mentatum, et tamen A, et B, habent sequalia loca.

7.

46

LIB. IV. PIIYSIGORUM

Tertium corollarium, quod A etB, sunt duo corpora jBqualia, et tamen A potest in infmitum majoremlocum occupare, quam de facto occupet B, et tamen non potest occupare majo- rem locum, quam possit occupare B. Probatur, posito quod A, et B, sint duo quanta corporea «qualia, et B remanente indiviso, imaginetur A dividi in duas medietates, quarum una ponatur ad extremum alterius , et sic in infinitum, sicut dicebatur prius inuna imaginatione de infmito.

Nunc ad rationes. Ad primam di- co, quod quantitates diversorum ge- nerum, seu diversarum specierum possunt comparari ad invicem secun- dum unam, vel duas dimensiones, in quarum una, vel duabus conveniunt.

Ad secundam dico, quod superfi- cies non est comparabilis corpori se- cundum capacitatem corporis : modo nos comparamus superficiem ad cor- pus non secundum capacitatem cor- poris , sed secundum superficiemex- trinsecam ipsius.

Ad tertiam, dico quod superficies concava coeli est asqualis superficiei convexje ignis ; et sic de aliis.

Ad quartam, dico quod non opor- tet quod continens sit majus con- tento : quia de facto continens, scili- cet superficies, superposita locato, non excedit superficiem extrinsecam locali.

Ad quintam,dico quod debet intel- ligi de loco communi, Ad aliam, dic- tum est.quod ultima sphsera non ha- bet locum : aec sequitur, movetur lo- caliter ; igitur habet locum. Sed suffi- cit, quod aliter se habeat secundum 80 totam, vel partes ejus ad aliquod quiescens, ut dictum fuit in prasce- denti qusestione.

ANNOTATIONES

(a) Locics est aequalis locato secundum con- ^ tinentiam. Nola quod quidam dicunt, quod Opvno al,

quorum d

aliquis locus propnus est maUo major aquaivau

locato ; nam secundum illos nihil proliibet ^YolaioT

ejusdem locati esse infinila loca, quorum

unus est major, et alter minor, et alter

sequalis. Et ratio hujus est, quia locus non

distinguitur a corpore : quiaergo locus est

superficies corporis continentis, ideo cor-

pus continens est Iocus;et quia quselibet

superficies est divisibilis secundum pro-

funditatem, ideo non potest assignari prima

superficies, qua primo conlinel locatum :

assignata enim quacumque, ipsa est divisi.

bilis ininfinitas superficies, quarum quae-

libet est corpus, etlocusproprius ipsius lo-

cati. Dicunt ullerius, quod locus proprius

est aequalis locato tribus modis, scilicet se-

cundum continentiam, secundum mensu-

ras superficiales, et secundum diame-

tros. Secundum conlinentiam : quia quan-

tumcumque cst locatum, tantum locuscon-

tinet;et e contra quantumcumque locus

continet, tantum est locatum. Secundum

mensuras superficiales ; quia si aliqua men-

sura circumvolvatur loco extrinsece, tan-

gendo corpus locatum, et alia circumvol-

vatur loco, intrinsece tangendo sempercor-

pus locans, ifloe duse mensurae, si in recti-

tudinem reducantur, erunt sibi invicem

aequales : et tandem secundum' diametrum,

quia quanta esset linea diametralis ducta

per localum de uno punclo extrems ad alte-

rum punctum exlremum, terminataperilla

puncta inclusive, tanla esset linea diame-

tralis ducta interpuncta loci corresponden-

tia illis punctis locati, terminata ad illa

puncta loci cxclusive. Caeterum hsec sen-

tia est contra Philosophum probantem lo-

cum non esse corpus.

Nota secundo, quod locum esse sequalem ^q

locato bifariam intellio-i potest : priori modo ^-ocus duo

^ ^ ^ ous modti

quantum ad numerum dimensionum;aI- p^^/es^ m.

. j 1 j 1 • • wqualis lo

tcro modo quantum ad extensionem ipsa- cato. rum, vel quantum ad extensionem unius, vel duarum, vel trium.

QU^STIO IV

47

ms est

lex, si- teretlo-

tUill .

us quo- lo sit lalis lo- cato.

11.

Nola lerlio, quod duplex est locans, quoddam est locans quo,el proximum,et est ipsa superficies corporis locantis, quse voca- tur locus. x\liud est locans quod, et ulli- mum,etillud est corpus continens loca- tum.

Nota quarto, quod duplex est locatum, quoddam enim est locatum quo, et imme- diatum, et est superficies convexa corporis locati. Aliud estlocatum qicod, et media- tum, et est ipsum corpus contenlum.

Ex liisdico primo, quod locuset locatum sunt sequalia, quantum ad mullitudinem dimensionum, et earumdem extensionem : utrumque enim liabet duas dimensiones, scilicet longiLudinem, et latitudinem, et utraqueearumest sequaliler exlensa.

Dico secundo, quod corpus locans, et corpus locatum non sunt aequalia quanlum ad extensionem dimensionum.

Dico tertio, quod locuset corpuslocatum sunt sequalia, quantum ad longiludinem, et latitudinem ; sed non sunt ajqualia quantum ad dimensiones, cum locus non liabeat profundilalem, quam tamen liabet corpus locatum : et lioc vult habere Pliilo- sophus in lextu. Quod patet etiam per ralionem : quia nisi ita essei, vel daretur vacuum, vel esset corpus sine loco. Et hoc voluit intelligere Commentutor com. 43. hujuo 4. dicens, quod sequalitas dicitur duobus modis;uno modo secundum conli- nentiam, et hoc modo dicitur, quod cir- culus est sequalis figura rectorum laterum. Alteromodo, quando duo aequalem habent mensuram communem, qua mensurantur; et secundum lioc dicitur corpus sequale corpjri, el superficies superficiei, et ista sequalitas non est vera de loco, nisi esset inane.

Et si dicatur, conlinens est majus con- tento ; ergo locus non esl aequalis locato, dico quod quamvis continens qiiod sit ma- jus contenlo quod,ln.men continens quo,non. estmajus contento quo.

Et si iLerumdicatur,quod est impossibile duas superflciesesse simul,quia alias esset possibile duo puncta, el duas lineas,el duo

corpora esse simul, dico quod quamvis sit impossibile duas superficies esse simul ea parte, qua sunt divisibiles, non tamen ea parte, qua sunt indivisibiles ; et eo modo est de lineis; sed quia corpus undequaque divisibile ,ideo non est possibile naturaliter duo corpora esse simul.

EXPOSITIO TEXTUS

Cuiigitur (J co7'po7'/, etc. Hoc est 12. sextum capituluni hujus tractatus, in sunUnlo- quo Philosophus ostGndit, qualiter ''"^fo^f " diversa corpora sunt diversimode in loco : efc ponit septem conclusiones. Prima conclusio est, quod illud cor- pus est in loco, cui est aliud corpus extra continens ipsum, et separatum ab eo, ct cui non est aliud corpus ex- tra separatum, illud non est in loco. Patet per definitionem loci : quia lo- cus est terminus continentis sepa- rati.

Quocirca etiam si aqua fuerit hu- jusmodi, etc. Secunda conclusio, quod totum (a) universum non est in loco secundum se totum , licet bene secundum partes. Probatur, quia to- tum universum non habet aliud cor- pus extra se continens ipsum. Et exemplificat, ut si totum universum esset aqua, tunc aqua secundum se totam non posset moveri, nec habe- rent partes locum : sed tamen se- cundum partes haberet locum , quia unius potest esse locus sursum, et alterius deorsum pr^ter coelum, quod circulariter movetur.

Ut autein (2) dictum est, etc. Ter- ,j,^jj ^ tia conclusio, quodtotum universum a se, et separatum a quocumque alio habens extra se aliud corpus, est in loco in actu ; sed partes totius, dum inexistunt in toto, sunt in loco in po-

48

LIB. IV. PHYSIGORUM

teiitia, et cum fuerint separatse a toto, sunt in loco in actu. 13. Atque alia {3) quidem 2:>er se sunt,

Text. 4o. g^^^ Quarta conclusio est, quod omne mobile localiter, vel secundum aug- mentum, vel secundum decrementum est per se in loco ; et debet intelHgi, quod habet aliud corpus extrase sa- paratum ab illo. Patet, quia per is- tos motus devenimus in notitiam loci.

Coelum autem, etc. Repetit conclu-

sionem prius positam, scilicet, quod

universum non est in loco nisi ra-

tione partium.

Anima et ^^^^ ^^''^ secundum accldens . Po-

^®'""'*""' nitur quinta conclusio, quod anima,

tn loco per ^ ' J^ '

accidens. et coelum suut in loco per accidens. Patet de anima, quia anima non mo- vetur nisi ad motum corporis, in quo existit, et sicut dicit de anima, ita debet dici de qualibet forma corpo- rea. De coelo patet ; quia coelum est aliquo modo in loco, et non per se , quia non habet corpus extra conti- nens ipsum ; igitur per accidens, et habetur propositum .

Text. 46. -Ei propter (4) hoc, etc. Sexta con- clusio est, quod omnia sunt in coelo, supple, tanquam in loco communi ; sed fortasse coelum non est in loco, et dicit fortasse ; quia nondum est determinatum, quod extra coelum non sit aliud corpus ; sed hoc probabitur in libro Coeli : etnon debet intelligi, quod coelum sit locus, sed ultima su- perficies, seu terminus ipsius coeli. » Et ob hoc teii-a, etc. Septima con- clusio est, quod terra est in aqua, id est, in ultimo aquge tanqiiam in loco, et aqua in aere, et aer inigne, et ignis in coelo ; sed coelum non est amplius in aliquo. Sed dubitatur de primo ; quia tota terra non est in aqua. Res-

14.

Partes

universi

tribus mo

dis mover\

possunt.

pondetur, quod si omnia elementa essent i:edacta sequaliter, tunc tota terra esset cooperta aquis, sed nunc de facto propter salutem animantium, terrse pars est discooperta.

ANNOTATIONES

^ ) Tolim tiniversum non est in loco secun- dum se totum, elc. Nota, quod partes uni- versi possunt moveri tribus modis. Quse- dam enim moventur circulari motu ; quae- dam motu reclo in sursum, sicut illse quae habent raritatem : et qusedam motu recto in deorsum, sicut illae quae habent densita- tem.

Secundo nota, quod quando corpus rao- vetur motu recto, totum mobile deserit lo- cum in quo antea erat, et ingreditur alium novum locum, Quando vero movetur cir- culariter, totum mobile non deserit locum in quo antea erat, sed manet in eodem ; ejus tamen partes omnes mutant locum, quia ubi nunc est prima, succedit secunda, etsic decseleris.Cumergoccelumsupremum moveatur circulariter, lotum erit ineodem loco, ejusque tantum partes mutabuntur. Et ex hoc sequitur, quod si supremum coe- lum non movetur nisi per partes, non erit in loco, nisi per partes.

Nota tertio, quod Commentator, quem sequitur hic Sotus, illud exemplum de aqua non refert ad supremam sphseram, sed ad totum univcrsum ; nempe quod si- cut in toto elemento aquae aliquse partes moventur sursum, et aliquoe deorsum, et alise circulariter , ita in toto universo. Cse- lerum Divus Thomas, et Sotus dicunt, il- lud exemplum positum esse, ut intelliga- tur quomodo slet, ullimam sphaeram mo- veri secundum partes, et non secundu m totum; tu veroteneas cum Doctore Subtili.

EXPOSITIO TEXTUS

Manifestuin {\) autem ex his, etc. Hoc est septimum capitulum, in quo Text. i?

QUi^STIO IV

49

solvuntur rationes, qiiibus probaba-

tur locum esse. Et prinio solvit illas.

Secundo, ponit proprietatcs loci ibi,

Et fet^tur igitur. Primo dicit, quod

ex prsedictis solvuntur rationcs prius

factae de loco. Unde, quando argu-

mentabatur, tunc locus augmentare-

tur: negatur consequentia, quia cum

locatum augmentatur, acquirit ali-

quem locum, quem priusnon babuit,

scilicet majorem prius habito- Ad

aliam de puncto respondetur, quod

punctum non habet locum distinc-

tuni a loco totius, cujus est punctum :

quia punctum non est separatum a

suo toto. Ad aham, quando arguitur,

quod duo corpora essent simul ; ne-

gatur consequentia, quia locus non

est corpus, sed terminus et superfi-

cies corporis ; et supposito, quod lo-

cus esset corpus, tunc non esset si-

mul cum locato, scilicet positive in

eodem situ, sed privative sccundum

privationem corporis intermedii. Ad

aliam rationem Zenonis dicitur ,

quod locus non est in aliqiio tanquam

in loco , sed sicut pars in toto : et

ideo non omne, quod est, est inloco.

Et fertur (5) igitur ad ipsum ipsius

^Sq ^ocitm,etc.Hic ponit quasdam proprie-

tates loci, et sunt duns. Secunda ibi,

Et manet igitur punctum. Primo po-

nit istam conclusionem, quod omne

corpus (a) naturale naturaliter move-

tur ad suum locum, si fuerit extra.

Probalur, quia quodhbet corpus na-

turale naluraliter inclinatur ad sui

conservationem ; sed quodlibet cor-

pusnaturale conservatur in suo loco

naturali, propter similitudinem loci

ad locatum in una qualitate, licet sint

dissimilia in alia qualitate, propler

quam similitudinem sunt ad invicem

activa, etpassiva.

Et ma.net igitur^ etc. Ponit secun- dam proprietatem ; et ponit istam conclusionem, quod omne corpus (b) naturale existens in suo loco natura- li quiescit naturaliter, et manet in illo loco. Probatar, primo propter conservationem. Secundo, quia (3) Test. 49 pars naturaliter habet fixionem, et permanentiam , quietem, et conser- vationem in suo toto : modo locatum est quodammodo pars locantis ; ergo, etc. Tertio, quia aer est in po- tentia ad aquam,et e contra aqua ad aerem ; principalius tamen aqua est in potentia ad aerem, quam e contra, eo quod aqua est minus pcrfecta aere : modo natura principalius intendit formam elementi perfectioris, ut aeris, quam formam minus perfecti elementi, ut aqu£e, ct ideo aqua se habet ad aerem quodammodo sicut materia ad formam, et sicut pars ad totum : modo materia transmutatur naturaliter ad formam, et stat sub forma, et pars naturaliter habet quie- tem in toto, ideo aqua, quae est lo- catum, habet naturaHter quietem in aere, qui est locus ejus ; et sicut ar- guitur de aqua respectu aeris, itapo- test argui de terra respectu aquas, et aere respectu ignis.

ANNOTATIONES

(a) Omne corpus naturale naluraliler mO' 17. velur, elc. Nota, quod ralio quare cor- fura^^qua- pus naturaliter ferlur ad suum locum, ^« fertur

^ naturali-

est, quia cum locus sit terminus con- ter ad su-

.1 . 11 j .• um locum.

Imentis localum, illud corpus contmens,

ad quod consequenter, et contigue se ha-

bet locatum, quia se tangunt terminis, id

est, superficiebus simul existenlibus ; et

hoc non per violenliam, est proximum se-

cundum naturam locato. lloc inde apparet,

quud ordo situs in partibus universiatlen-

di debet secunduui ordinem naturae : ergo

v\

1:1 1|

}■'

T«a. III.

60

LIB. IV. PHYSICORUM

corpus illud, quod non vi, id est, non vio- lentersehabel, consequenter secundum si- tum ad aliud corpus est secundum ordi- nem naturse sibi proximum. Unde, cum corpus cceleste, quod est supremum, atque nobilissimum omnium, quod sequitur se- cundum ignobilitatem ignis, etignem aer, et aerem aqua, et aquam terra naturaliter, fatendum est, quod locus proprius ignis est coelum, et locus proprius aeris est ignis, et locus aqu?e esl aer, et terrce aqua.

Et ex hoc apparet.quare projeclus sursum lapis super aereui,vel super aquam,non ibi sislat nisi violenter.Ratio est, quia sibi non est proprius locus : hsec enim proximitas naturalis, quse est inter corpus continens etcontentum, estcausa, quare corpus na- turaliter movetur ad suum locum ; quia oporlet, quod gradus naturalium locorum respondeant gradui naturalium locatorum; et quamvis sic setangantnaturaliter,tamen quia aliunde habent oppositionem ralione conlrariarum qualitatum, ideomutuo inse agunt, et se corrumpunt. ^«- (b) Omnecorpus naiurale existens in loco,

Corpus na ^ ' , , i • ,

twra/egua- etc. Nota, quod ex eo corpus naluraliter ''natLmU- quiescit in suo loco naturali,quia locus est

ter in suo igi.minus continentis, eo quod locatum se loco natu- . ,

rali. habet ad corpus continens, sicut pars ad

suura totura, quamvis divisa, et sicut ma- leria ad formam, atque adeo sicut pars quiescit in suo toto, ita locatum in loco proprio. Quare autem se habeat sicut pars ad totum, et sicut materia ad formam, de- clarat in aere, el in aqua. In his enim aqua est in potentia ad aerera, sicut materia ad formam, et aer est veluti aclusaquoe, sicut forma materia. IIoc dicit, quia aqua esL in potentia, ut ea corrupta, generetur aer ; et quamvis eliam ex aere fiat aqua, tamen quia principalior forma est aeris, quam aquae, ideo quando ex aqua fit aer, est sim- plicitergeneratio ; quando vero ex aere fil aqua, est generatio secundum quid, quia esl ad ignobiliorem forraam.

QU^STIO V Utrum aqua sit locus naturalis terrae

Aristot. cap. 6. text. 45. Plato in Timceo, et apud Alcinoum cap. 12. Philo Judseus lib. cle plaiUa- lione Aoe. Nemesius lib. de Nat. hominis, cap, de elementis. Nyssen. de opere sex dierum. Da- masc. 2. de (ide orthodoxa. cap. 6. Amb. lib. 3. Hexaem.cap. 4. Albert. Mag:n. tract. 1. cap. 11. D. Thom. lect. 7. in 4. Physic. et opusc. 'oi. Ri- chard. in 2. dist. 14. qu. 5. circa 3. princ. Go- nimbr. 4. Phys. cap. 5. qucest. 3. Ruvius in ex- posit.cap.b.num. 14. T\occ\is inparaphrasi,cap.d.

Arguitur quod non : illud non est locus terrae, quod noncontinet tcr- ram, ut patet de terra habitabili ; ergo, etc.

Secundo, arguitur quod nori sit proprius locus terrae, eo quod conti- net terram, et aliquaalia, utlapides, radices plantarum, et hujusmodi mixta.

Tertio, illud non est locus natura- lis terr£e, ad quod terra non move- tur, si sit extra ipsum ; sed terra non movctur ad aquam, posito quod sit extra aquam ; ergo, etc.jMajor pa- tet, quia omne corpus naturale na- tum est moveri ad suum locum natu- ralem, si fuerit extra ipsum. Et mi- nor probatur ; quia terra in littore non descendit ad aquam.

Quarto, illud non est locus natu- ralis terrae, in quo terra non quies- cit, si fuerit circumdata ipso ; scd terra non^quiescit in aqua, cum fue- rit circumdata aqua ; ergo, etc. Ma- jor probatur, quia quodlibet corpus naturale natum est quioscere in suo loco naturali. Et minor patet, quia terra descendens in aqua non quies- cit, cum circa ipsam undique fuerit aqua, sed descendit usque ad fun- dum.

Quinto, terra est locus naturalis

QU^STIO V

51

aquas ; igitur aqua non est locus na- turalis terra3. Tenet consequentia, quia quidquid est locus loci, est lo- cus locati ; et sic idem esset locus suiipsius. Antecedens probatur,quia aqua continetur in concavitatibus terrae. Item, aqua expansa supcr ter- ram descendit infra terram, quod

non esset, ^nisi terra esset locus, ad tea per activitatem Solis ista pars,

re aliqua pars terras est cooperta aquis, et alia discooperta, quia prop- ter hoc est difficultas qua^stionis prsesentis. Secundo videbitur de quaesito.

De primo, dixerunt aliqui quod Opinio

causa est ista ; quia aliquando cir- quare ter\

cumdabat sphcerice terram, sed pos- ^coopeftT

aquis.

quem aqua naturahter movetur.Item, illud estlocus aqua3, in quo aqua ge- neratur, et in sua naturali disposi- tione maiime conservatur ; sed hoc est in terra, quia, ut patet secundo Meteororum, fontes generantur infra viscera terra3 ; et tamen fontes sunt in dispositione convenientiori aqua?, quam sit mare, aut ahas aquae. Sexto, quia centrum mundi est lo-

qu£e est discooperta aquis, disseca- batur proptcr consumplionem aquae; et tunc residuum non sufflciebat ad cooperiendum totam terram : et is- tam opinionem improbat Aristoteles 2. Meteororum.

AHi dixerunt, quod causa est prop- ter saliitem animantium, qu^e non possunt vivere infra aquam, ideo propter ipsa, natura ordinavit unam

cus naturaUs terrge ; igitur aqua non partem terrge desiccatam. Sed ista via

est locus naturahs terras, quia idem locatum non potcst habere diversa loca. Antecedens patet, quia ad cen- trum mundi movetur naturaUter ter- ra, et ad nihil ahud. Quod patet, si tota massa terrae esset perforata us- que ad centrum, ct ultra. Secundo patet antecedens per Aristotelem -primo Meteororum, ubi dicit, quod locus terrae est medium circularis lationis, scihcet medium mundi. Op- positum arguitur per Aristotclem in isto quarto, text. 46. Etprobatur ra- tione, quia loca naturaHa elemento- rum debent ordinari secundum exi- gentiam gravitatis, vel levitatis ipso-

bene assignat finalem causam, sed non assignat causam efficientem il- Hus desiccationis, aut modum desic- candi. Modo hic quasritur deeffi- ciente, et difficuUas hujus est, quia ex quo tam aqua, quam terra sunt sphcericjfi figura?, ut patet secundo Coeli, text. 26. et 30. et aqua nata est superstare terra3 ; igitur non est ratio, quare plus circumdct unam partem terra3, quam aUam.

Et tertia viarespondens ad hoc po- nit isto modo, quod terra, et aqua se intersecant ad invicem, ila ut ipsa- rum non sit idem centrum, sed cen- truni ierrsc est mai^is sursum ver-

rum;sedterraestelementum maxime sus partem discoopertam aquis ; mo- grave : igitur secundum exigentiam do quanta pars terrag intersecatur

ivisio islionis.

suee gravitatis corpus circumdans ipsam immediate est corpus maxime grave pra3ter terram, modo inter elementa aqua praeter terram est gravius.

per spha3ram aqua3, tanta pars rema- net desiccata. Contra istam viam ar- guitur : quia idem est centrum gra- vitatis mundi ; igitur idem est cen- trum ejus aquae, et totius terra?.

In qu£eslione,primo videbitur,qua- Secundo, sequeretur quodterra habi-

52

LIB. IV. IPHYSICORUM

4.

tabilis,vel saltemnon coopertaaqiiis, esset figura^ circularis ; consequens est falsum, ut patet secundo Meieoro- rum ; quia terra habitabilis est ma- gis longa, quam lata : imo ejus lon- gitudo se habet ad latitudinem, sicut quinque ad tria. Consequentia pro- batur, quia omnino sph^rarum se invicem intersecantium sectio fit se- cundumcirculum, ut patet ex primo Theodosii de Sphceris.

Quarta via est, quam ponit Campa- nus in tractatu &uo d Sphgera ; pro qua supponitur, quod terra quantum ad omnes partes sui non est ejus- dem gravitatis, imo aliquEe sunt gra- viores, et aliasminus graves, ut patet ad experientiam. Et ideo Seneca, in libro de naturahbus quaestionibus, distinguit tripUcem speciem tcrrje secundum gravitatem, ita ut gravior pars sitdeorsum, et super illam pars minus gravis, et iterum pars minus gravis, in qua scilicet generantur plantas, et infra quam, descendit aqua pluvialis. Ex istis sequitur se- cunda suppositio, quod non est idem centrum (a) gravitatis terr^e, et magnitudinis ejus ; et istis supposilis ipse imaginatur de terra, quod stat infra aquam ad modum unius colum- nae, cujus pars] inferior est undique circumdata aqua, sed supereminet aliqua pars, quas vocFtur facies ter- ra3 ; verbi gratia, in exemplo illo, si imaginemur, quod unus clavus equi poneretur in centro terrae, tunc mo- dicum de magnitudine esset ab ali- qua parte centri, a qua esset caput clavi, propter gravitatem capitis in- fra alias partes ; ita consimiliter imaginetur dc terra infra aquam, et in centro. Contra istam viam arguitur unico

medio ; quia si ita esset, quod terra sic superemineret, sequeretur quod omnis aqua infra terram discooper- tam aquis, continue moveretur ad alias aquas, sciHcet ad illas, quibus terra superemineret; consequens est contra experientiam, quia maria non moventur alicubi, sed quiescunt in- fra concavitates terrae. Consequentia probatur, quia omnis aqua infra ter- ram superemineret illis aquis ; modo de natura aquae est, quod vadat ad locum decliviorem.

Quinta via est,quod aqua est multo major, quam sit terra : nec est ali- cubi nisi infra concavitates terrae. Et istud patet ex hoc, quia habita quantitate terr^e, et ejus diametro, per Astrologiam potest inveniri quan- tam umbram causaret terra sola in eclipsi Lunae ; et modo de facto non potest inveniri, quia non causatur major umbra in eclipsi Lunae ab ag- gregato ex terra, et aqua, quam fieret solum a terra ; quod non esset nisi aqua contineretur infra terram, et esset minorterra.

Ex istis sequitur, quod quatuor elementa non sunt continuc propor- tionalia, quia aqua est multo minor quam terra, qu« tamen in illa conti- nua proportionalitate ponitur major. Et si dicatur, ponatur tunc, quod aqua sit minor terminus illius pro- portionalilatis, dico adhuc, quodnon essent continuo proportionalia, quia in multo majori proportione excede- ret aer terram,quam terra aquam.Istae sunt vi£e quibus salvatur unam par- tem terrae esse coopertam aquis et aliamdiscoopcrtam,et forte potest pro bari istamultimam viam esse aliquo moclo contra lidcm : ideo eligatur qua3 via magis placetrethoc de primo.

o.

g Quantum ad secundum notandum

rra bi- nuodterra(^)accipitur dupliciter : uno

rxamsu- ^

litur. modo pro illo elemento circumscri- bendo mixta ; et sic certum est, quod nec aer, nec aqua, nec alterius ipso- rum superficies, aut amborum cst locus proprius terrse : quia semper continet terram, et aliquid aliud, sci-

OtJ^STIO V 63

niunt in una qualitate scilicet in fri- giditate ; sed terra et aer disconve-

niunt in utraque. Secundo modo,

quod hoc dicit pro tanto, quia si om-

nia elementa essent reducta ad per- ^/«a«sp/*<c

fectam puritatem, tunc terra locare-

tur per aquam, et non per aorem.

Secundo dubitatur, quomodo aer „ 7

^ Elementa

licet illa [mixta. Alio modo accipitur potest esse locus terr^e, ex quo in dupHcem

, . , . , 1., , 1 1 , ,. habent vir-

terra pro aggregato ex hujusmodi

mixtis, et elemento, et sic accipitur in proposito.

Nunc ponuntur conclusiones. Pri- ma conclusio : Nullum corpus, nec alicujus corporis superficies est lo- cus proprius terrcTS ; et ex hoc sequi-

utraque qualitate habet disconve- nientiam cum terra. Ilespondet Com- mentator quod elementa habent du- plices virtutes, quasdam elementares, et alias coelestes, unde coelum influit in ista inferiora diversimode, undc secundumpropinquitatem, et remo-

tulem.

tur, quod nec aqua, nec superficies tionem rerum ab ipso ccelo, in quas

aquae est locus proprius terrae. Pro- batur conclusio : quia nullum corpus circumdat terram, sed una pars ejus circumdatur uno corpore, et alia alio ; ergo, etc.

Secunda conclusio: Superficies (c) aggregata, ex superficie aquae im- mediata terrge, et ex superficie aeris immediata terrae cst locus proprius, et naturale terrcB. Probatur ex dcfi- nitione loci : quia talis superficies ag- gregata est superficies continentis divisi a terra immediata terrae ; igi- tur est ejus locus Ex quo patet, quod nulla una superficies simpliciter lo- quendo, est locus terrae , sed una per aggregationem diversarum spe- .cierum ad invicem. Sed dubitatur, quare Aristoteles dicebat aquam essc locum terrae, et non aerem, ex quo tam continetur ab aere, sicut ab aqua ; respondetur altcro duorum modorum. Primus modus, quod hoc cst pro tanto, quod terra magis est nata conservari, cum fuerit locata in aqua, quam cum fuerit locata in

influit : quia prope se influit disposi- tiones convenientes cum elementis calidis, et remote a se dispositiones convenientes cum elementis frigidis : modo aer licet secundum dispositio- nem elementarem non habeat conve- nientiam cum terra, attamen conve- nit secum, et conservat eam secun- dum dispositionem, quam recipit a coelo.

Ad rationes. Prima, et secunda so- lutae sunt. Ad tertiam negatur ma- jor : quia terra non intendit princi- paliter esse sub aqua, sed intendit principaliter esse deorsum, et subes- se elementis levihus, et minus gravi- bus, ita ut principalis intentio in mo- tibus gravium deorsum, et levium sursum, sit levium superesse gravi- bus, et gravium subesse levibus.

Ad quartam, dicitur quod nec gra ve intendit quiescere infra aquam ; sed intendit principaliter in motu suo subessc aquae, autalteri corpori leviori, si per ipsammoveatur.

Ad quintam, negatur antccedens,

H.

aere , eo quod terra, et aqua conve- licet aliquando superficies composita

54

LIB. IV. PHYSICORUM

ex superficiG aeris, et aqure sit locus aquse. Tunc dc descensu aquarum per terram dico, quod hoc est per concavitates interclusas infra (er- ram, quas terra non potest replcre, eo quod non est fluxibilis, sed replen- tur per aerem, per quem nata esfc descendere aqua, eo quod levioribus nata sunt subesse graviora.

Ad confirmationem de gencratione fontium, videatur sccundo Meteoro- rum. Ad aliam, negatur quod cen- trum sit locus terroe, nisi capiendo locum Eequivoce, pro illo, respectu cujus cognoscitur motus localis, ut dictum fuit alias.

ANNOTATIONES

- , (a) Non est iJem centrum qramtatis terrae, gravitaiis et magniliidinis ejus. Nota quod cenlrum ' gravilalis est cenlrum mundi, quod est multo propinquius superficiei terrae coo- pertse aquis, quam superficiei nostrae ; centrum vero magnitudinis terrse est me- dium terroB, quemadmodum punctus est centrum circuli. Unde cum centrum gra- vitatis sit centrum mundi, quo terra des- cendit, etsplioera aqujfi debeat oeque dis- tare ab illo centro, fit ut si aqua ab illo cenlroyersus mare distat, verbi gratia per centrum millia passuum, etiam versus nos usque ad centum millia passuum, a centro gravitatis sit etiam locus naturalis aquoe, quare residuum lerroe versus nos pene- trat multum de splia^ra aquae. Imo et multi montes attingunt sphaeram aeris, et ideo in illis cavernis naturaliter generan- tur fontes, qui sunt altiores superficie ma- Iris, qua mare langit terram, quandoqui- dem fluminaa suis fontibus usque ad ma- re sempcr descendunt. 9 {h) Terra accipiiur dupliciter, etc. Nola Loca na- primo, quod cum quatuor sint elementa, aunt qua- quaUior eliam sunt loca naLuralia, unde lerrae locus inferior est, et sic deinceps us- que ad supremum elementum ; iste autem ordo superioris, el inferioris, quem liaben

elementa, et ipsi coeli, non est illis acci- dentalis, aut casualis, sed nascitur ex na- tura ipsorum corporum : nam hoec dispo- sitio non solum pertinet ad essenlialem or- dinem ipsius universi, sed etiam ad essen- tialem perfectionem cujuscumque partis ; quod videtur Aristoteles insinuare hoc li- bro, dicens, aerem esse veluti aquae for- mam, et aquam veluti aeris materiam.

Nota secundo, quod cum hic Scotus lo- quatur deloco naturali, ut est scilicet lo- cati conservativus, magnum emergit du- bium : addatne locus ultra superficiem Mathematicamaliquam qualilalem conser- vativam locati, ut quidam sentiunt, vel in- fluentiam coeli, qua trahat corpora ad sua Ioc:i, ut alii existimant, vel ipse locus ha- beatvirtulem tractivam, qua suum ad se trahat locatum, quapropterres moveantur, ut melius in suis locis conserventur.

Ex his dico primo, nullum elementum .^

magis hunc, quam illum locum appetit, Corpora , . ... . quare mc

propter aliqu.'im vim m loco existentem : ve^itur a' si enim talis virtus esset, deberet esse in *"** '^ff*

naturalic

corpore, et in qualibet parte corporis : ea- dem namque ratio est totius, et partis. Si ergo in toto elemento est illa virtus, erit et in qualibet illius particuia, quia virtus conservaliva nihil aliud est, quam qualita- tes naturam elementi consequentes ; hae autem ejusdem rationis sunt in toto, et in parte. Unde partes aeris melius conservan- tur in aeris regione, quam alibi ; in pro- prio enim elemento non habent corrum- pens, quod extra habent.

Dico secundo, probabile est, quod res naturales magis hunc, quam illum locum appetunt, nulla ex priDcdictis rationibus,sed propter ordinem, quem inter sehabentpar tes universi. Est namque hic ordo familia- ris^imus omnibus rebus naturalibus , ut corpora gravia, et crassa sub raris, et levi- bus appetant esse ; et quando contingit ali- qua violentia hunc perire ordinem, levia- que sub gravibus manere, sublato impedi- mento res ad sua naturalia loca redeunt propter ordinem : atque ita gravia descen- dunt, levia vero ascendunt. Quod ex eo ap-

11.

QU^STIO V

65

paret, quia tolius terrae, et unius glebae, et totius aquoe, et rivuli, et sic de aliis locus. At si detur casus, quod quis contineat ele- mentorum quatuor particulas in aliquo va- se, ita ut iguis sit sub aere, et aer sub aqua, el aqua sub terra, movebuntur omnia, as- cendentque corpora levia per crassa, hiec- que descendent per levia, donec locata sint disposita ordine, quem naturaliter araant : ergo terram deorsummoveri,et ignem sur- sum, non est nisi propler ordinem natura. lem. Secundo apparet : quia lioc ipsum fa- cient in quacumque parte.Fingamus tales partes elementorum esse sive in regione lerrap, sive aliorum ; si enim talia corpora non propter ordinem, sed propter aliud pe- terent loca, non eodeni modo ubicumque locala essent, moverentur,sed propriafrue- rentur regione, ut si, verbi gratia,illa par- ticularum mixtio fieret in elemenlo ignis, particula ignis non moveretur ultra as- cendendo, moventur igitur propter ordi- nem naturalem. Et sic veniunt intelli- genda illa Aristolelis verba, locis videlicel magnam vim inesse, respectu locatorum : vult enim docere, quod ille naturalis ordo tanlam vim habet, ut res naturalis raovea. tur naturali impelu ad illum comparan. dum. Nara propter comparandum illum ordinem omnia moventur sursum, aut deorsum, in illoque ordine conservantur. Vis igitur conservativa corporura non est in loco, sed in ipsis localis corporibus, dum servant ordinem , qucm appe- tunt.

Dico tertio, probabile etiam esse, quod loci naturalitas suinatur ex ipsa essentia corporis locati, et ex influentia coelesti. Prima pars probalur exemplo animalis : quod enimpedesse habeant opLime in in- fimo Ioco,eteaput in supremo, etcor in me- dio corporis, hocnascitur ex natural ordi- ne ipsarum partium. Similiter ergo quod lerra sit in infimo loco, et ignis insupremo, nascitur ex naturali essentia eorum, ex qua provenit, ut terra conservetur in solo loco, cupiatque illic esse. Ex hoc sequitur , aud necesse esse aliquam ponere virtu-

tem in superficieut locus sit naturalis, sed ax natura ipsorum nasciturquod oplime se habeanl in suis locis.

Secunda pars conclusionis probatur. Agens perfectiori modo in propinquura quam in remotum agit : ergo coeli quando influuntin haec inferiora, partes propin- quae magis gaudent eorum influentiis, re- motiores vero minus : ergo terra, quoe est remolior et imperfectissimum elementum, recipit influentiam minus perfectam.

Ex hac conclusione sequitur primo, quod duo infima elementa perfectius conservan- tur, quanto magis inferius in suo 'loco col- locantur. Unde lerra perfectius conserva- tur, quo magis accedit ad cenlrum,et aqua quo magis appropinquat ad superficiem terrae ; elementa vero superiora e conver- so eo perfectius se habent, et conservantur, quo propius accedunt ad superiorem par- lera sui loci : et ratio est, quia illa in- fluentia, quam exigunt ista corpora, est perfectior in istispartibus : influentia enim quam exigit terra, perfeclior est in centro, quara sursura. 13.

Secundo, sequitur quod quando dici- raus corpora raoveri naturaliter ad sua na- turalia loca, non est sic intelligendura, (ut aliqui existimant,quos Aristoteles refutat), quod ipsamet loca ingenerecausaeefilcien- tis atlrahant ad se ipsa corpora ; sed sic, quod omne corpus appetatnaturaliter esse in illo loco, vel illa distanlia, ubi recipiat talem, aut talem influentiam sibi conve- nienlem, et se conservanlem, et ideo natu- raliter ibi quiescit.

Tertio, sequitur quod si Deus per raira- culura destrueret sphaerara ignis, aut ter- ram, neque aer ascenderet naturaliter ad supplendum vacuum ignis,neque aqua des- cenderet ad supplendum vacuum terra3. Ratio est, quia dumsunt in suis locis na- turalibus ab illis nequeunt naturaliter di- raoveri : descendunt autem elementa su- periora, et ascendunt inferiora appetitu communi naturae, et irapulsu comrauni, ne detur vacuura.

Sequitur etiara, quod elementa sunt in 14.

56

LIB. IV. PHYSIGORUM

suis locis naturalibus, a quibus conlinen- tur, ut ait AristoLeles text. 46. quia quo- dammodo natura unius tangit alterius na- turam, eo quod sunt symbola, sive con- genea, lioc est, conveniunt in una qualitate, in aliaque disconveniunt : terra enim est sicca, el frigida, aqua frigida, et humida, et in frigiditale convenitcum terra. Aer est humidus, et calidus, in humiditate con- venit cum aqua, el incalore cum igne : superius ergo elementum inferioris est lo- cus. Terra bi- (c) Superficies aggregata ex superficie

fariam

ti , sed orbis Lunae non est conservati- vus ignis ; igiturconcavum ejus nonest locus naturalis ignis. Major patet in 4. hujus ; et minor probatur, quia Luna est frigida, et humida virtualiter, et stella est ejusdem naturse, ut patet 2. Coeli, text. 41. et42. igitur orbis Lunee est naturse frigida3, et humida3, quas sunt dispositiones contrarije dispositio- nibus ignis.

Secundo, quia si sic, sequeretur quod nunquam ignis quiesceret alibi non de-

conzidera- dqux, etc. Nola quod si terra consideretur tentus ; consequens est contra experien- rt pofei^ ut purum elemenlum, ejus locus est su- tiam, quia videmus, quod ignis quiescit

perficies ullima aquae, et isto modo loqui- lur hic Arisloteles de terra, considerata ta- men ut discooperta, aptaque generationi- bus animalium, respiratione aeris viven- tium,ejus locus naturalis partim est aeris, parlim aquoe superficies ; quoe quidem duse superficies licet sint duoe res in genere Quantitatis, censenlur tamen unus locus, quia conservant unicam massam terrae, et mixtorum. Ahqui etiam dicunt, quod illoe superficies terram ambientes non duo, sed unus locus censeri debent, eo quod doc- trina est Aristotelis, quse in uno genere sunl plures, in alio tamen unam esse rem, veluti domus in genere Qualitatis est una, in genere autem SubsLantiae sunt plures , quia plures lapides, eL ligna. Nullum ta- men reputo inconveniens, si dicamus plu- ra esse loca partialia : esset tamen incon- veniens si essent diversa loca totalia.

1.

in istis inferioribus, Consequentia pro- batur, quia corpus naturalenon impedi- tum non quiescit extra suum locum na- turalem, ut patet de terra, et aqua.

Tertio, omne corpus naturale quiescit naturaliter in suo loco naturali ; sed ignis non quiescit in concavo orbis Lunae, imo moveretur circulariter, ut patet primo Meteororum.

Quarto, si ignis esset in concavo orbis Luna3, tunc sequeretur quod non posse- mus videre astra ; consequens est con- tra experientiam ; et consequentia pro- balur, quia videmus, quod ignis in istis inferioribus positus inter visum, et ali- quod visibile, prohibet ejus visionem.

Quinto, quia elemento nobilissimo de- betur locus nobilissimus ; sed ignis est elementum nobilissimum, et medium mundi est locusnobilissimus ; igiturde- bet locari in medio mundi. Major patet ; quia locus et locatum debent ad invi- cem proportionari : et minor apparet in 2. deGenerat. ubi ponit, quod ignis est nobilissimum elementum ; igitur gene- ratio ipsius est generatio simpliciter.

Sexto, confirmatur per similitudinem :

AiiGUiTuii quod non : quia cujuslibet quia sicut est in homine, qui est minor

corporis naturalis locus naturalis debet mundus , quod membrum nobilissimum,

esse conservativus ipsius, sciiicet loca- scilicet cor ponitur in medio, ita elemea-

QU.ESTIO VI

Utrum ignis sit in concavo orbis Lunse tanquam in suo loco naturali

Vide auctores citatosqiuestione aatecedeuti.

QUifiSTIO VI

57

tum nobilissimum clebet poni in medio mundi, praecipuc cum locus ille sit exemptus acontrariis.Item potest argui, quod locus ille debet esse immobiIis,et tamen concavum coeli semper movetur.

ivtsio Oppositum arguitur per Aristotelem in isto 4. text. 45. In quasstione Primo videbitur, utrum in concavo orbis Lunte sit aliquis ignis : et Secundo videbitur, utrum ignis sit ibi tanquam in loco na- turali.

Quantum ad primum, posuit una opi- nio, quod ab aere sursum totum coelum esset (a) ignis, et etiam quodlibet as- trum, et tunc virtutes frigidas, etc. quas dicimus coeium influere in ista in- feriora, nitebantur salvare, perprivatio- nem, et recessum Solis ; sed ista impro- batur per Aristotelem 1. Cceli, text. 41. et 1. Aleteororum, cap. 3.

a, Secunda via, quod coelum est alterius

naturae a natura istorum inferiorum,ta- men ponunt, quod inter nos, et coe- lum nuUus sit ignis. Et quidam mo- ventur propteristam rationem, quia non possemus videre astra. Alii propter is- tam ; quia si esset ignis inter nos, etcoe- lum , tunc sequeretur, quod aliquando videremus stellas, quando essent longe sub horizonte ; et aliquando non posse- mus eas videre quando essent longe su- pra horizontem, stante cum hoc bona dispositione medii ; consequens est im- possibile, et consequenlia probatur : ' quiaradius visualis transiens per media diversarum diaphanei atum frdngiturin occursu illorum mediorum ; modo inter nos, et coelum sunt media diversarum diaphaneitatum per te, scilicet aer et ignis ; igitur radius visualis veniens ab astro frangitur in occursu spha^rae aeris, et per consequens omnis stella visa,quae non est directe supra Zenith capitis, vi- detur per lineam fractam , et per conse-

quens alibi, quam ubi est. Tertio, quia ignis de sui natura est lucidus, ut patet ad experientiam ; igitur si inter nos, et coelum sit ignis, ille debet esse lucidus, quod est falsum , ut notum est ad sen- sum. Istis rationibus non obstantibus, pono ^"'*'* "^s

^ et ccelum

istam conclusionem: Inter nos et coelum esieiemen-

. . . tum ignit.

est elementum ignis. Pro quo supponi- tur primo,quod aer non potest stare sub quantacumque caliditate, nec sub quan- tacumque raritate, imo in tantum potest fieri calidus et rarus, quod convertetur in ignem. Secundo,supponitur quodmo- tus localis est causa caloris, et quod il- lud, quod movetur localiter, caiefit, ut patet ad experientiam. Tertio supponi- tur,quod corpus inimediatum orbi Lunae movetur localiter circulariter ad motum coeli, sive sit ignis, sive aer. Probatur ratione Aristotelis 1. Metereorum : quia superior regio aeris movetur circulari- ter, ut apparet primo Goeli, text. 15. et per experientiam : igitur illud corpus intermedium movetur circulariter,quia non apparet naturaliter possibile, quod ab utraque parte corpus moveaturmotu diurno, el tamen intermedium non mo- veatur.Etantecedens probatur per expe- rientiam de motu stellae comata^, qu£e movetur non dividendo aerem, quia tunc derelinqueret caudam sicut aliae impres- siones ignitje.

Istis suppositis, arguitur sic : corpus immediatum orbi Lun£e movetur iocali- 4. ter motu diurno per tertiam suppositio- nem : igitur illud corpus calefit per se- cundam suppositionem, et hoc multum intense, quia motus est valde velox; igi- tur illud corpus non est aer, quia aer non potest stare sub tanta caliditate : igitur est ignis, et per consequens in concavo orbis Lunae est ignis. Et debet imaginari de isto igne in concavo or-

W

[i.l

58 LIB. IV. PHYSIGORUM

bis Lunse, siciit de igne in fornace, sed concavum coeli est hujusmodi locus,

ubi vitra fiunt, quia si vitrum pona- et ignis est levissimum eiementum :

tur ad flammam, vel ad carbones, non ergo, etc.

potest liquefieri , sed statim quando po- Secundo, quia concavumcoeliest locus

nitur in illo aerepropinquo liquefit ; et nobilissimus,quem potesthaberecorpus

ideo licet appareat aer, est tamen ignis recte motum, et ignis est nobilissimum

purus qualis est in sphsera ignis. elementum : ergo, etc. Prima pars ante-

Tunc ad argumenta alterius partis cedentis patet 1. Coeli, text. 15. quia

dico, quod ignis non prohibet visionem, corpora, quanto sunt nobis remotiora,

imo multo minus, quam aer purus ; ut tanto sunt nobiliora ; igitur Aristoteles

patet deillo igne in iornace. Ad secun- concludit corpus coeleste esse nobilissi-

dum dicitur, quod radius visualis non mum. Et secunda pars antecedentis pa-

frangilur in occursu medii densioris, tet, 1. deGeneratione.

nisi illud medium sit notabiliter den- Tertio, quia ad experientiam videmus,

sius, sic,ut aqua est densior notabiliter quod semper ignis appetit ascendere

aere : modo inter ignem, et aerem non sursum, quodnon esset nisi ibi esset ali-

est tanta diversitas in raritate, et densi- quod corpus consimilisnaturae, cui ignis

tate. Ad tertium dico, quod ignis purus inclinaretur conjungi.

non est plus lucidus, quam aer, nisi sit Quarto, quia ignis est quoddam cor-

ab extrinseco; et dato quod lux ignis in pus naturale : igitur habet aliquem lo-

istis inierioribus est qua^dam qualitas cum naturalem, et non alium, quam

secunda consequens inflammatam unc- concavum coeli, nam alia loca regionis

tuositatem, cujusmodi unctuositas non elemenlorum reliquiselementissunt de-

est in igne puro,imo est pure siccus. Et putata.

si quajras de causa motus circularis Sed contra conclusionem objicitur : g^

spha3rae ignis, respondetur, quod coe- quia videmus quod omne elemenlum ^^«e^f^)!

lum mediante motu suo attrahit ignem decoratur aliquo vivente, ut patet in- q-^^^I^^I^

secum motu diurno. Sed contra, quia ducendo deterra, aqua,aere ; tamen non

non apparet verisimile, quod quando apparet, quod viventia possint esse in

sunt duo corpora levia sine asperitate, igne : igitur non apparet adquemfmem

quod unum rapiatur ad motum alterius, ordinaretur ibi ignis. Respondetur,quod

dico quod imo, et hoc propter fortem ignis propter nimiam suam activitatem

adhsesionem, seu adhagrentiam sphasrae non compatitur secum aliquid ; etetiam

ignis ad orbem Lunas, quas provenit ex 'interranon sunt aliqua viventia, sed

summa levitate ignisinclinantesursum. supra terram, nisi quatenus infra ter-

Patet igitur, quod est elementum, seu ram est aer, vel aqua. Propter istam ra-

sphaera ignis inter nos, et coelum. Et tionem movebantur aliqui adponendum

hasc de primo. Daemones inhabitare regionem ignis.

5^ Quantum ad secundum, ponitur ista Ad rationes : Ad primam dico, quod

^^^^*^^^*" conclusio, quod superficies concava (b) licet orbis Lunae agat (c) virtualiterqua-

ignisest orbis Lunse est locus naturalis ignis. litates contrarias ignis, attamen me-

superfictfs ^

concava Probatur : quia elemento levissimo, de- diante motu est conservativus ignis se-

orbis Lu- . , , j- . 1

nce. betur locus maxime sursum, ad quem cundum pra^dictum modum.

possunt attingere corpora recte mota ; Ad secundam, concedo consequens ;

QUiESTIO VI

59

quod ignis in istis inferioribus delinetur per gravitatem sua9 materise.

Ad tertiam, dico quod ignis quiescit in suoloco naturali, quiete (d) opposita motui, quo movetur ad suum locum ; et hoc sufficit. /• Ad quartam, negatur consequentia,

quia, ut dictum est, ignis in istis infe- rioribus non est purus, et ideo propter densitatem sua? materige prohibet visio- nem visibilium, quag sunt ab alia parte ; sed ignisin sua sphasra est purus sine densitate materi», ut exemplificatum fuit de igne in fornace vitrorum, qui non prohibet visionem illorum, quibus interponitur ad visum.

Ad quintam negatur, quod medium mundi sit locus nobilissimus. Ad pro- bationem : quia est exemptus a con- trariis, dico quod non, imo est maxime conjunctus cum contrariis. Unde licet maxime distet a coelo, ex hoc non se- quitur, quodmaxime distet a contrariis: quia coelum non est contrarium sibi, imo magis conservatipsum.

Ad sextam, dicitur quod cor in ho- minc non ponitur directe in medio per aequidistantiam ab extremis, sed magis prope sursum, et sic ignis est in mundo.

ANNOTATIONES

8. (*) Ab aere sursum totum coelum esset ''gnfs,

elc. Nota, quod haec fuit opinio Anaxagorae,

qui dicebat, quod coelum vocabatur aelher,

eo quod es.set de nntura ignis ; et hoc idem

credidit Macrobius dicens intor ccElum, el

nos unum solum elementum mediare,

quam opinionem reprobat Aristoteles 1.

Meleororum, cap. 3. hac ratione, si interme-

dium inler ccelum, et terram essot plenum

solo igne, jamdiu omnia essent annihilata.

(b) Sup^rficies concava orbis Lunce est lo- uomodo ricavum cus naluralis ignis. Nota secundum Com-

\"it^iiy- DQentalorem in hoc 4. commenlato43. quod cujf. locus aquae non est aer propter naturam

aeris, nec locus aeris eslignis proplernatu- ram ignis, nec locus ignis est concavum orbis Lunae, eo quod illic sit orbis Lunae ; sed propterdislantiam a centro,et propinqui- talemquamhabenthujusmodilocaadconca- vum LunLe.Itaque si imaginetur linea recta ducta a centro terrae usque ad concavum Lunae, per aliquam portionem illius lineae usque ad certum punctum est purum ele- mentum terrae frigidutn, et siccum, altius usque ad alium punctum est eleraentum aquae, licet terra et aqua in aliquibus par- tibus commisceantur, altius usquc adalium punctum est elementum aeris, et inde us- que ad concavum Lunae est elementum ignis. Unde non est imaginandum, quod locus ignis sit praecise superficies concava orbis Lunae, sed locus ejus adaequatus est interstitium inter convexum aeris, et con- cavum Lunae, et pari modo si volueris de- signare locum circumscribentem totum /■ aerem, erit spatium illud intermedium in- ter concavam superficiem ignis, et con- vexam aquse, et terrae : nam aggregatum ex terra, et aqua( ut dicitur in libris de Coelo ) reputatur unus globus, et una sphaera. Nec te moveat, quod Arisloteles dicat aerem esse in igne, tanquam in loco proprio : intelligit enim assignare locum aeris praecise quantum ad ejus convexam superficiem, cujus mensura est concava ignis. Nam loca naturalia eleraentorum flesignat Aristoteles solum quantum ad su- perficiem convexam locali.

Nota secundo, quod res est valde dubia g de naturalibus locis eleraentorura. Nara si ^"*'«"»

est maxi-

propter talem elongationera a centro, mumJenc- aut propmquitafem ad orbem Lun^e ele- locis eie- menta essent in suis naturalibus locis, ita "^«^''°'*""» ut naturaliter in suis sitibus manerent, et conservarentur non propter naturam cir- cumstantis, sed propter talem elongatio- nem a centro, aut propinquitatem ad or- bem LumE, sequi videtur, quod quodlibet elementum, seclusis quibuscuraque aliis circums'antibus, naturaliter maneret in suo Ioco,in quo est,atque corrupta per ira- possibile sphaera ignis, et aquse, aer mane-

60

LIB. IV. PHYSICORUM

10.

ret ubi est ; et corrupta sphsera terrae, et aeris aqua maneret ubi est, quod videtur falsum : nam aquam naturaliter videmus descendere per terram, alque adeo si fo- deretur puteus usque ad centrum terrse, aqua naturaliter illuc usque descenderet, et per consequens, corrupto per impossibi- le elemento terrse, aqua ,ad cenLrum con- flueret. Solutio hujus difficultatis spectat ad 2. et 4. librum de Coelo. Sed pro nunc dico, quod res profecto est dubia, quid sentiret Aristoteles. De igne namque, et terra inter omnes Philosophos convenit, quod demptis omnibus aliis creaturis, na- turaliter manerent in locis, in quibus sunt, quia unum esl elementum gravissimum, etalterum levissimum, sed tamen de aqua, et aere non omnes consentiunt : nam aqua non est simpliciter gravis, sed respecLu aeris, et ignis ; nec simpliciter levis, sed respectu terrae;necaerestsimpliciterle- vis, sed respectu terrse et aquse ; nec simpliciter gravis, sed respectu ignis, ut docet Arisloteles 4. de coelo text. 27. et Commentalor illic, et 3. hujus, text. 49. Quem Paulus Venetus hic super text. 49. imitatus, ait quod aer, si poneretur in concavo Lunse, descenderet per ignem us- que ad locum, in quo modo est, et aqua si poneretur in centro lerrae, ascenderet usque ad locum in quo est. Quod certe verum est, quia terra necesse habet esse sub aqua ; unde si profundissimum pu- leum aquae impleas terra, aqua ascendit, utcedat terrae.

Cseterum nondum est compertum,utrum, si corrumperetur modo terra, aqua parti- culari appetitu descenderet ad centrum, nam ex una parte ait Aristoleles 2, de Coelo text. 79. quod aqua non potest ma- nere suspensa, sed habet sustentari super aliquod corpus, et ideo naturaliter des- cendit per viscera terrae, si meatus inve- niat ; et per consequens dempla terra vi- detur, quod descenderct ad centrum. Ex altera vero parte videtur, quod si aquaest modo in suo loco naturali, dempta terra adhuc maneret ubi est^ quod mihi pro

nunc est verisimilius, nam aer corrupta sphajra ignis non ascendit altius quam modo est ; ergo simili proportione non descenderet aqua particulari appetitu dempta terra. Et quod ait Aristoteles ter- ram non posse esse suspensam, intelligit naturaliter, nec tunc dempta terra, pro- prieesset suspensa, cum essel inloconatu- rali. Unde si fodiatur terra